تفاوت محصولات ارگانیک و غیر ارگانیک

تفاوت محصولات ارگانیک و غیر ارگانیک بیشتر از هر چیز در روش تولید است: نوع کود و آفت‌کش، بذر، شیوه پرورش دام و نظارت و گواهی. در ظاهر میوه یا سبزی معمولاً فرقی دیده نمی‌شود. در این مطلب این تفاوت‌ها را با یک جدول ساده و بر اساس منابع علمی مقایسه کرده‌ایم. برای آشنایی با دسته‌های مختلف، لیست محصولات ارگانیک را ببینید.

پاسخ کوتاه و جدول مقایسه

محصول ارگانیک بدون کود و آفت‌کش مصنوعی غیرمجاز، بدون مهندسی ژنتیک، پرتودهی و لجن فاضلاب و زیر نظر نهاد گواهی‌دهنده تولید می‌شود. محصول غیر ارگانیک (معمولی) می‌تواند از این نهاده‌ها استفاده کند، اما باقیمانده سم در آن نباید از حد مجاز بیشتر باشد. باقیمانده آفت‌کش در محصول ارگانیک کمتر دیده می‌شود، اما شواهد محکمی برای مغذی‌تر بودن آن وجود ندارد.

تفاوت در روش کشت

در کشاورزی ارگانیک، به تعریف کمیسیون کدکس غذایی، هدف تقویت سلامت بوم‌نظام کشاورزی، تنوع زیستی، چرخه‌های زیستی و فعالیت زیستی خاک است. در عمل یعنی کشاورز به جای کود و سم مصنوعی، از مدیریت خاک، تناوب کشت و روش‌های متناسب با منطقه استفاده می‌کند.

مقررات ارگانیک آمریکا چند شرط مشخص دارد: زمین باید در سه سال پیش از برداشت هیچ ماده ممنوعی دریافت نکرده باشد و تولید باید بدون مهندسی ژنتیک، پرتودهی یونیزان و لجن فاضلاب انجام شود. رهنمود کدکس هم برای تبدیل مزرعه، دست‌کم دو سال پیش از کاشت محصولات یک‌ساله و سه سال پیش از اولین برداشت درختان را در نظر گرفته است.

در کشاورزی معمولی استفاده از کود و آفت‌کش شیمیایی مجاز است، اما بی‌حساب نیست. کمیسیون کدکس برای باقیمانده هر آفت‌کش در هر ماده غذایی «حداکثر حد مجاز» تعیین می‌کند و غذا هنگام ورود به بازار نباید بیشتر از آن داشته باشد. در داده‌های سال ۲۰۲۱ اتحادیه اروپا، ۹۶٫۱ درصد نمونه‌های غذایی در محدوده مجاز قانونی بودند.

تفاوت در ارزش غذایی (شواهد علمی)

این بخش بیشترین سوءتفاهم را دارد. یک مرور نظام‌مند در نشریه Annals of Internal Medicine (۲۰۱۲) که ۲۲۳ مطالعه روی ترکیب غذا و ۱۷ مطالعه انسانی را بررسی کرد، نتیجه گرفت شواهد محکمی برای مغذی‌تر بودن معنادار غذای ارگانیک وجود ندارد. همان مطالعه نشان داد خطر وجود باقیمانده قابل تشخیص آفت‌کش در محصولات ارگانیک ۳۰ درصد کمتر است.

فراتحلیل دیگری در نشریه British Journal of Nutrition (۲۰۱۴) گزارش کرد غلظت ترکیبات آنتی‌اکسیدانی در محصولات ارگانیک ۱۸ تا ۶۹ درصد بیشتر است، مقدار کادمیوم در محصولات معمولی تقریباً دو برابر است و احتمال باقیمانده آفت‌کش در آن‌ها سه تا چهار برابر بیشتر است. با این حال، نویسندگان همین گروه در یک مقاله مروری در سال ۲۰۱۷ نوشتند هنوز نمی‌توان مشخص کرد مصرف غذای ارگانیک تا چه اندازه بر سلامت انسان اثر دارد.

مایو کلینیک هم می‌گوید مقدار ویتامین و مواد معدنی بیشتر به نوع گیاه، خاک، زمان برداشت و شرایط نگهداری بستگی دارد تا به ارگانیک بودن. پس ادعاهایی مثل «ارگانیک از سرطان پیشگیری می‌کند» پشتوانه علمی ندارند.

تفاوت قیمت

محصولات ارگانیک معمولاً گران‌تر هستند. یکی از دلایل، عملکرد کمتر مزرعه است؛ فراتحلیلی در نشریه Nature نشان داد محصول مزارع ارگانیک بسته به نوع گیاه و شرایط، از حدود ۵ تا ۳۴ درصد کمتر از مزارع معمولی است. اگر می‌خواهید هزینه را کنترل کنید، مایو کلینیک تهیه محصولات فصلی و محلی، محصولات منجمد و غلات فله را پیشنهاد می‌کند. بعضی‌ها هم فقط محصولاتی را ارگانیک انتخاب می‌کنند که باقیمانده سم بیشتری در آن‌ها گزارش شده است؛ فهرست این محصولات در صفحه لیست غذاهای ارگانیک آمده است. برای دیدن مزایا و محدودیت‌ها با جزئیات بیشتر، فواید محصولات ارگانیک چیست؟ را بخوانید.

تفاوت محصول سالم و ارگانیک

«ارگانیک» عنوانی است که فقط با گواهی و طبق استاندارد مشخص به محصول داده می‌شود و روش تولید را نشان می‌دهد. عبارت‌هایی مثل «سالم» یا «طبیعی» روی بسته، به خودی خود گواهی ارگانیک نیستند؛ مایو کلینیک هم تأکید می‌کند برچسب «طبیعی» معادل ارگانیک نیست. اگر محصولی ادعای «سالم» یا «بدون سم» دارد، بپرسید طبق کدام استاندارد و با گواهی کدام نهاد.

چه محصول ارگانیک تهیه کنید چه معمولی، شستن درست را فراموش نکنید. سازمان غذا و داروی آمریکا توصیه می‌کند میوه و سبزی زیر آب روان شسته شود و از صابون، مایع ظرفشویی و شوینده‌های مخصوص استفاده نشود. روش قدم به قدم را در مطلب نحوه شستن سبزی خوردن و نکات ماندگاری را در نگهداری جعفری در یخچال ببینید.

سوالات متداول

آیا از ظاهر می‌توان محصول ارگانیک را از غیر ارگانیک تشخیص داد؟

نه. درشتی، رنگ، بو یا ضخامت پوست ملاک نیست؛ ارگانیک بودن به روش تولید مربوط است و فقط برچسب و گواهی معتبر آن را نشان می‌دهد.

آیا محصول ارگانیک هیچ سمی ندارد؟

نه لزوماً. در تولید ارگانیک فقط مواد فهرست مجاز استفاده می‌شود و احتمال باقیمانده آفت‌کش کمتر است، اما صفر نیست.

آیا محصول ارگانیک ماندگاری کمتری دارد؟

این موضوع بیشتر به نوع محصول، زمان برداشت و شرایط نگهداری بستگی دارد. برای هر دو نوع، نگهداری درست در یخچال و ظرف مناسب ماندگاری را بیشتر می‌کند.

آیا محصول غیر ارگانیک خطرناک است؟

محصول معمولی که باقیمانده سم آن زیر حد مجاز باشد، طبق مقررات ایمنی غذا قابل فروش است. شستن درست و تنوع در رژیم غذایی برای هر دو نوع توصیه می‌شود.

کدام برچسب نشان ارگانیک واقعی است؟

روی محصولات وارداتی، عبارت «۱۰۰ درصد ارگانیک» یا «ارگانیک» همراه نشان USDA، یا نشان برگ سبز اروپا با کد نهاد کنترل‌کننده. برای محصولات داخلی، نام نهاد گواهی‌دهنده و کد گواهی را بپرسید.

تاریخ بروزرسانی: ۱۴ مهر ۱۴۰۵ | نویسنده: تیم تحریریه سبزمنظر

منابع

1. FAO: What is organic agriculture?
2. Codex Alimentarius: Guidelines for the Production, Processing, Labelling and Marketing of Organically Produced Foods (CXG 32-1999)
3. FAO/WHO Codex Alimentarius: Pesticide residues in food (MRLs)
4. USDA AMS: Organic Labeling Standards
5. eCFR: 7 CFR 205.202 Land requirements
6. Mayo Clinic: Organic foods: Are they safer? More nutritious?
7. Smith-Spangler C, et al. Are organic foods safer or healthier than conventional alternatives? Annals of Internal Medicine, 2012
8. ScienceDaily (Newcastle University): Nutritional, food safety benefits of organic farming documented by major study (Barański et al., British Journal of Nutrition, 2014)
9. Barański M, et al. Effects of organic food consumption on human health; the jury is still out! Food & Nutrition Research, 2017
10. Seufert V, et al. Comparing the yields of organic and conventional agriculture. Nature, 2012
11. EFSA: Pesticides in food, latest data published (2021 data)
12. FDA: Selecting and Serving Produce Safely