کاشت سبزی در زمستان در خانه؛ چه سبزی‌هایی در آپارتمان سبز می‌شوند؟

زمستان که می‌رسد، باغچه و بالکن بیشتر خانه‌ها خالی می‌شود، ولی کاشت سبزی در زمستان در خانه کاملاً شدنی است؛ به شرط این‌که سبزی مناسب را انتخاب کنید و نور کافی به آن برسانید. در آپارتمان، دشمن اصلی سرما نیست، کمبود نور است. در این راهنما می‌خوانید چه سبزی‌هایی در خانه و پشت پنجره سبز می‌شوند، هر کدام چقدر نور و چه دمایی می‌خواهند و چند هفته بعد قابل برداشت‌اند. اگر تازه شروع کرده‌اید، صفحه کاشت خانگی طبیعی سبزمنظر را هم ببینید.

پاسخ کوتاه

در زمستان داخل خانه، ریزسبزی‌ها (مثل تربچه، کلم، آروگولا و ریحان)، کاهوی برگی، پیازچه و سبزی‌های معطری مثل جعفری، ریحان و نعناع بهتر از همه جواب می‌دهند. کاهو و سبزی معطر روزانه ۶ تا ۸ ساعت نور روشن می‌خواهند؛ اگر پنجره جنوبی ندارید، از لامپ رشد استفاده کنید و اتاق را زیر ۲۱ درجه نگه دارید.

کاشت سبزی در زمستان در خانه: نور مهم‌تر از فصل است

داخل آپارتمان، دمای اتاق در زمستان برای بیشتر سبزی‌های برگی مناسب است. چیزی که کم است، ساعت‌های آفتاب است. راهنمای ترویج دانشگاه ایلینوی (University of Illinois Extension) می‌گوید کاهو و سبزی‌های معطر معمولاً روزانه ۶ تا ۸ ساعت نور روشن لازم دارند و بهترین جا برایشان کنار پنجره رو به جنوب است.

اگر پنجره شما رو به شمال است یا ساختمان روبه‌رو جلوی آفتاب را گرفته، نور مصنوعی جای خالی را پر می‌کند. همین منبع برای کاهو و سبزی معطر دو لامپ فلورسنت ۴۰ وات «سفید سرد» را در فاصله ۱۵ تا ۳۰ سانتی‌متری بالای گیاه و به مدت ۱۴ تا ۱۶ ساعت در روز پیشنهاد می‌کند. یک قاعده سرانگشتی هم دارد: به ازای هر ساعت نور طبیعی که کم دارید، حدود ۲ ساعت نور مکمل لازم است.

برای ریزسبزی‌ها، راهنمای ترویج دانشگاه مریلند (University of Maryland Extension) حدود ۱۶ ساعت نور در روز و فاصله معمول ۱۵ تا ۳۰ سانتی‌متر بین لامپ و برگ‌ها را ذکر کرده است. روش‌های کاشت بدون آفتاب مستقیم را جداگانه در مطلب کاشت سبزی بدون نور طبیعی توضیح داده‌ایم.

دمای مناسب و جای گلدان در زمستان

گرمای زیاد هم مثل سرما برای سبزی خانگی مشکل‌ساز است. راهنمای دانشگاه ایلینوی دمای اتاق ۷۰ درجه فارنهایت (حدود ۲۱ درجه سانتی‌گراد) و کمتر را برای کاهو و سبزی معطر بهتر می‌داند و توصیه می‌کند گلدان را از منابع گرمای مستقیم دور نگه دارید. پس جای گلدان روی شوفاژ یا کنار بخاری نیست.

هوای خانه در زمستان، به‌خصوص با گرمایش روشن، خشک است. همان منبع دو راه ساده پیشنهاد می‌کند: گلدان‌ها را کنار هم بچینید ولی طوری که هوا بینشان جریان داشته باشد، یا آن‌ها را روی سینی پر از سنگریزه و کمی آب بگذارید تا رطوبت اطرافشان بیشتر شود. برای جعفری، راهنمای ترویج دانشگاه کنتاکی (UK Extension) اسپری کردن آب روی برگ‌ها را هم مفید می‌داند.

در زمستان چه بکاریم؟ سبزی‌های مناسب کاشت در آپارتمان

همه سبزی‌ها برای داخل خانه مناسب نیستند. گیاهانی که میوه می‌دهند، مثل گوجه و فلفل، نور و فضای بیشتری می‌خواهند. در عوض، سبزی‌های برگی و گیاهانی که در مرحله جوانی برداشت می‌شوند، با نور پنجره یا یک لامپ ساده هم نتیجه می‌دهند.

ریزسبزی‌ها (میکروگرین)

ریزسبزی همان دانهال سبزی است که بعد از باز شدن اولین برگ‌های واقعی، با قیچی برداشت می‌شود. طبق راهنمای دانشگاه مریلند، ریزسبزی‌ها در ارتفاع ۵ تا ۸ سانتی‌متر و ۷ تا ۲۱ روز بعد از کاشت آماده‌اند. دو خانواده بهترین نتیجه را می‌دهند: خانواده چغندر (چغندر و چغندر برگی) و خانواده کلم و خردل (کلم پیچ برگی، تربچه، آروگولا یا راکت و میزونا). گشنیز، ریحان، نخود فرنگی، کاهو، پیاز و هویج هم قابل کشت‌اند.

ریزسبزی کم‌دردسرترین گزینه زمستان است. همان منبع می‌گوید به کود نیاز ندارد، چون بذر مواد لازم برای این مرحله را در خودش دارد. راهنمای دانشگاه کنتاکی میانگین زمان برداشت را ۱۲ تا ۱۴ روز و با بذر خیس‌خورده حدود ۷ روز ذکر کرده است. ترویج دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی (NC State Extension) هم می‌گوید بذرها معمولاً ظرف ۲ تا ۵ روز جوانه می‌زنند و اگر از لامپ رشد استفاده می‌کنید، آن را ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر بالای سینی و ۱۲ تا ۱۶ ساعت در روز روشن بگذارید.

کاهوی برگی و سبزی‌های بچه (بیبی گرین)

کاهوی برگی (نه کاهوی پیچ) برای گلدان و جعبه داخل خانه مناسب است. دانشگاه ایلینوی می‌گوید کاهوی برگی حدود ۴ هفته بعد قابل برداشت است. اگر همان بذرهای ریزسبزی را بیشتر نگه دارید تا به ارتفاع ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر برسند، «سبزی بچه» یا بیبی گرین دارید؛ طبق راهنمای دانشگاه مریلند این مرحله ۲۱ تا ۴۰ روز طول می‌کشد و بعد از چیدن، گیاه می‌تواند یک تا دو بار دیگر هم برگ بدهد.

سبزی‌های معطر

دانشگاه ایلینوی برای کاشت داخل خانه در زمستان این سبزی‌ها را نام برده است: ریحان، تره فرنگی (چایو)، پونه کوهی (اورگانو)، آویشن، مرزه زمستانی، رزماری، جعفری، مریم گلی و نعناع. راهنمای دانشگاه کنتاکی هم ریحان، تره فرنگی و جعفری را در فهرست کاشت زمستانه داخل خانه آورده است. برگ این گیاهان را می‌شود به‌تدریج و به اندازه مصرف آشپزی چید.

پیازچه و سبزی سیر

یکی از ساده‌ترین کارها، رشد دوباره پیازچه از ته ریشه‌دار آن است. راهنمای دانشگاه کنتاکی می‌گوید ته پیازچه را در ظرف کم‌عمقی با حدود ۲٫۵ سانتی‌متر آب بگذارید و وقتی ریشه‌ها ۵ تا ۸ سانتی‌متر شدند، آن را در خاک گلدان بکارید. همین منبع کاشت حبه سیر در چند سانتی‌متر خاک گلدان را برای برداشت برگ سبز سیر پیشنهاد می‌کند. کاشت شاهی هم با روشی مشابه در آب و خاک ممکن است که آن را در مطلب کاشت شاهی در آب و خاک آورده‌ایم.

زمان کاشت سبزی خوردن در زمستان

داخل خانه، برخلاف باغچه، تاریخ کاشت به تقویم بیرون بستگی ندارد. وقتی نور و دما در اختیار شماست، هر هفته از پاییز تا آخر زمستان می‌توانید بذر بکارید. چون هر سینی ریزسبزی فقط یک بار برداشت می‌شود، اگر کاشت را پله‌ای انجام دهید، یعنی پیش از تمام شدن سینی قبلی سینی تازه‌ای بکارید، برداشت پشت سر هم خواهید داشت.

شرط جوانه‌زنی خوب، دمای مناسب است. طبق راهنمای دانشگاه مریلند، ریزسبزی‌ها در دمای ۷۰ تا ۷۵ درجه فارنهایت (حدود ۲۱ تا ۲۴ درجه سانتی‌گراد) خوب جوانه می‌زنند و رشد می‌کنند. اگر برای کاشت در باغچه و فضای باز دنبال زمان مناسب هستید، راهنمای بهترین زمان کاشت بذر سبزیجات خانگی را بخوانید؛ این مطلب فقط کاشت داخل خانه را پوشش می‌دهد.

مراحل کاشت ریزسبزی در خانه

1. ظرف را آماده کنید. هر ظرف کم‌عمق با سوراخ زهکشی کار می‌کند. راهنمای دانشگاه کنتاکی حتی سینی‌های یک‌بارمصرف آلومینیومی را با ۲٫۵ تا ۵ سانتی‌متر خاک گلدان مناسب می‌داند.
2. بستر کاشت را بریزید. دانشگاه مریلند بستر سبک بدون خاک باغچه را به عمق ۲٫۵ تا ۴ سانتی‌متر پیشنهاد می‌کند.
3. بذر را پخش کنید. ریزسبزی را فشرده و نزدیک به هم می‌کارند؛ قرار نیست گیاه بزرگ شود.
4. آبیاری کنید. در چند روز اول روی بذرها آب اسپری کنید تا سطح بستر مرطوب بماند، بعد از کف ظرف آب بدهید. بستر باید مرطوب باشد ولی خیس و آب‌گرفته نه.
5. برداشت کنید. وقتی برگ‌های واقعی باز شدند، ساقه‌ها را با قیچی یا چاقوی تمیز و تیز درست بالای سطح بستر ببرید.
6. بشویید و مصرف کنید. دانشگاه مریلند توصیه می‌کند ریزسبزی برداشت‌شده را آب بکشید، خشک کنید و فوراً مصرف کنید یا تا ۱۰ روز در یخچال نگه دارید.

کاشت سبزیجات در گلدان در منزل: خاک، ظرف و آبیاری

دانشگاه ایلینوی دو نکته پایه را تأکید می‌کند: همه گلدان‌ها باید سوراخ زهکشی داشته باشند و به جای خاک باغچه از خاک گلدان مرغوب استفاده کنید. دانشگاه کنتاکی هم یادآوری می‌کند آب اضافه‌ای را که در زیرگلدانی جمع می‌شود خالی کنید تا ریشه نپوسد. در زمستان که نور کمتر است، گیاه آب کمتری مصرف می‌کند؛ پیش از آبیاری با انگشت رطوبت خاک را بسنجید.

برای تغذیه، به جای کود شیمیایی سراغ کمپوست و کودهای طبیعی بروید. گزینه‌ها و روش استفاده از آن‌ها را در مطلب بهترین کود طبیعی برای سبزیجات خانگی آورده‌ایم. یادتان باشد ریزسبزی اصلاً کود لازم ندارد.

سبزیجات مقاوم به سرما برای بالکن

اگر بالکن یا لبه پنجره دارید و زمستان شهرتان خیلی سخت نیست، بعضی سبزی‌ها بیرون هم دوام می‌آورند. راهنمای کاشت ترویج دانشگاه ایالتی کلرادو (CSU Extension) کلم بروکلی، کلم، کلم قمری، پیاز، کاهو، نخود فرنگی، تربچه، اسفناج و شلغم را سبزی‌های «مقاوم» می‌داند؛ یعنی با دمای روز تا حدود ۴۰ درجه فارنهایت (حدود ۴ درجه سانتی‌گراد) رشد می‌کنند و ممکن است یخبندان سبک را هم تحمل کنند. چغندر، هویج، گل کلم، جعفری و چغندر برگی در گروه «نیمه‌مقاوم» هستند و شب‌های یخبندان را کمتر تحمل می‌کنند.

این به معنای ایمنی کامل در برابر یخ‌زدگی نیست. خاک گلدان خیلی زودتر از خاک باغچه سرد می‌شود، پس در شب‌های سرد گلدان‌ها را کنار هم و نزدیک دیوار بگذارید یا موقتاً به داخل ببرید.

سوالات متداول

در زمستان چه سبزی‌هایی را می‌توان در خانه کاشت؟

ریزسبزی‌ها (تربچه، کلم، چغندر، آروگولا، ریحان، گشنیز)، کاهوی برگی، پیازچه، سبزی سیر و سبزی‌های معطر مثل ریحان، جعفری، نعناع، آویشن و تره فرنگی. همه این‌ها با نور پنجره آفتاب‌گیر یا لامپ رشد جواب می‌دهند.

زمان کاشت سبزی خوردن در زمستان چه وقتی است؟

داخل خانه محدودیت تقویمی ندارد؛ هر زمانی که نور و دمای کافی فراهم کنید می‌توانید بکارید. برای برداشت پیوسته، پیش از تمام شدن هر سینی ریزسبزی، سینی بعدی را بکارید.

بدون نور خورشید هم می‌شود سبزی کاشت؟

بله. دانشگاه ایلینوی برای کاهو و سبزی معطر لامپ فلورسنت در فاصله ۱۵ تا ۳۰ سانتی‌متری و ۱۴ تا ۱۶ ساعت روشنایی در روز را پیشنهاد می‌کند. راهنمای دانشگاه کنتاکی هم لامپ LED را به فلورسنت و فلورسنت را به لامپ رشته‌ای ترجیح می‌دهد.

ریزسبزی چند روزه آماده می‌شود؟

طبق راهنمای دانشگاه مریلند ۷ تا ۲۱ روز، بسته به نوع گیاه. دانشگاه کنتاکی میانگین را ۱۲ تا ۱۴ روز و با بذر خیس‌خورده حدود یک هفته ذکر کرده است.

کدام سبزی‌ها به سرما مقاوم‌اند؟

طبق دسته‌بندی دانشگاه ایالتی کلرادو، کلم بروکلی، کلم، پیاز، کاهو، نخود فرنگی، تربچه، اسفناج و شلغم مقاوم‌اند و چغندر، هویج، گل کلم، جعفری و چغندر برگی نیمه‌مقاوم.

تاریخ بروزرسانی: ۱۴ مهر ۱۴۰۵ | نویسنده: تیم تحریریه سبزمنظر

منابع

1. University of Illinois Extension: Grow Herbs and Lettuce Indoors this Winter
2. University of Maryland Extension: Growing Microgreens and Baby Greens Indoors
3. University of Kentucky, Daviess County Extension: Winter Indoor Gardening (PDF)
4. NC State Extension, Beaufort County: Growing Microgreens Indoors
5. CSU Extension: Vegetable Planting Guide