کاشت سبزی بدون نور خورشید
فهرست مطالب
خیلی از آپارتمان‌ها پنجره رو به شمال دارند، بالکن ندارند یا ساختمان روبه‌رو جلوی آفتاب را گرفته است. در چنین خانه‌ای هم میشود سبزی کاشت، به شرط اینکه سبزی درست را انتخاب کنید و کمبود نور را با جای مناسب یا لامپ رشد جبران کنید. اگر دنبال ساده‌ترین شروع هستید، کاشت جعفری در آب و چند سبزی دیگر لب پنجره را امتحان کنید. در این مطلب می‌خوانید کدام سبزی‌ها نور کم را تحمل میکنند، کدام نه، و لامپ را چطور و چند ساعت روشن بگذارید.
پاسخ کوتاه: آیا سبزی بدون نور رشد می‌کند؟
نه، هیچ سبزی بدون نور رشد نمی‌کند، چون گیاه انرژی خود را با فتوسنتز از نور میگیرد. ولی «بدون نور خورشید» ممکن است: سبزیهای برگی مثل کاهو، اسفناج و شاهی با ۳ تا ۴ ساعت آفتاب یا با لامپ رشد LED نزدیک به گیاه، در آپارتمان کمنور هم رشد میکنند. صیفی‌هایی مثل گوجه و خیار نور زیاد می‌خواهند.
چرا گیاه بدون نور زنده نمی‌ماند؟
ترویج کشاورزی دانشگاه مریلند نور را مهم‌ترین عامل رشد سالم گیاه در خانه می‌داند و توضیح می‌دهد انرژی‌ای که گیاه از فتوسنتز میگیرد به مقدار نوری بستگی دارد که برگ‌ها دریافت میکنند. بذر می‌تواند در تاریکی جوانه بزند، چون از ذخیره خودش تغذیه می‌کند، ولی بعد از تمام شدن این ذخیره، گیاه بدون نور ضعیف میشود و از بین می‌رود.
سبزیجات سایهدوست
«سایهدوست» یعنی گیاهی که با کمتر از آفتاب کامل هم محصول می‌دهد، نه گیاهی که در تاریکی رشد کند. دانشگاه ایالتی آیووا می‌نویسد بیشتر سبزی‌ها برای محصول خوب دستکم ۶ ساعت آفتاب مستقیم می‌خواهند، ولی سبزیهای برگی با ۳ تا ۴ ساعت آفتاب هم رشد خوبی دارند. فهرست آن منبع:
- سبزیهای برگی: کاهو برگی، اسفناج، کلم برگ (کالارد)، چغندر برگی (چارد) و کیل
- ریشه‌ای و دیگر سبزی‌ها: تربچه، کلم‌قمری، چغندر، گل‌کلم و کلم بروکلی
دانشگاه فلوریدا هم سبزیهای برگی و بعضی سبزیهای معطر مثل نعناع و جعفری را مقاوم به سایه می‌داند. ترویج کشاورزی ویرجینیا می‌نویسد محصولات ریشه‌ای و برگی سایه نسبی را تحمل میکنند. شاهی هم طبق پلنت‌ویلج دانشگاه پن‌استیت در آفتاب کامل یا سایه نسبی رشد می‌کند؛ روش ساده آن را در مطلب کاشت سبزه شاهی در آب آورده‌ایم.
| گروه | نمونه | آفتاب مستقیم لازم در روز | منبع |
|---|---|---|---|
| سبزی برگی | کاهو، اسفناج، چارد، کیل | ۳ تا ۴ ساعت | دانشگاه ایالتی آیووا |
| سبزی معطر مقاوم به سایه | نعناع، جعفری | کمتر از ۸ ساعت، ترجیحاً ۶ ساعت | دانشگاه فلوریدا |
| بیشتر سبزی‌ها | چغندر، تربچه، کلم | حدود ۶ ساعت | دانشگاه ایالتی آیووا |
| صیفی میوهدار | گوجه، فلفل، خیار | دستکم ۶ و بهتر ۸ تا ۱۰ ساعت | ترویج کشاورزی ویرجینیا |
صیفی‌جات سایهدوست
جواب صادقانه این است که صیفی میوهدار واقعاً سایهدوست نداریم. ترویج کشاورزی ویرجینیا می‌گوید سبزیهای میوهدار دستکم ۶ ساعت آفتاب مستقیم کامل می‌خواهند و با ۸ تا ۱۰ ساعت بهتر محصول می‌دهند. دانشگاه فلوریدا هم برای گوجه و فلفل بیش از ۸ ساعت آفتاب را لازم می‌داند.
جستجوی «خیار سایه دوست» هم زیاد است. خیار هم جزو همین گروه میوهدار است؛ در سایه بوته رشد می‌کند ولی گل و میوه کمی می‌دهد. اگر بالکن شما روزانه کمتر از ۶ ساعت آفتاب دارد، به جای خیار و گوجه سراغ سبزی برگی بروید، یا برای صیفی از لامپ رشد قوی کمک بگیرید.
کاشت سبزی در آپارتمان کمنور
قبل از خرید لامپ، از نوری که دارید بیشترین استفاده را ببرید:
- پنجره را بشناسید: طبق دانشگاه مریلند، پنجره جنوبی بیشترین نور را دارد، پنجره شرقی و غربی نور متوسط و پنجره شمالی نور کم. سبزی را در نزدیک‌ترین جای ممکن به پنجره بگذارید، چون شدت نور با فاصله گرفتن از منبع نور به سرعت کم میشود.
- سبزی درست را انتخاب کنید: لب پنجره شمالی، شاهی، سبزیهای ریز و کاهو برگی شانس بیشتری دارند تا ریحان یا گوجه.
- گلدان مناسب: گلدان باید سوراخ زهکشی داشته باشد. ترویج کشاورزی ویرجینیا عمق دستکم ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر را برای بیشتر سبزی‌ها لازم می‌داند.
- آبیاری کمتر از بالکن آفتابی: گیاهی که نور کمتری میگیرد آب کمتری مصرف می‌کند. قبل از آبیاری، رطوبت خاک را با انگشت بسنجید.
- گلدان را بچرخانید: گیاه به سمت پنجره خم میشود؛ هر چند روز گلدان را بچرخانید تا یکنواخت رشد کند.
اگر نمی‌خواهید با خاک کار کنید، کشت هیدروپونیک سبزیجات هم با لامپ رشد در آپارتمان کمنور قابل اجراست.
لامپهای جایگزین نور خورشید
وقتی پنجره کافی نیست، لامپ رشد کمبود نور را جبران می‌کند. دانشگاه مینه‌سوتا دو نوع رایج را مقایسه می‌کند: لامپ LED بسیار کم‌مصرف و بادوام است و گرمای زیادی تولید نمی‌کند؛ لامپ فلورسنت ارزان‌تر است ولی عمر کمتری دارد. همان منبع می‌گوید ترکیب نور آبی و قرمز برای رشد گیاه بهترین است، ولی برای سبزی برگی نور آبی به تنهایی هم کار می‌کند.
لامپ را چقدر نزدیک بگذاریم؟
فاصله لامپ از گیاه از نوع لامپ مهم‌تر است. ترویج کشاورزی دانشگاه نیوهمپشایر مثالی میزند: یک لامپ LED که در فاصله حدود ۲۰ سانتی‌متری بالای گیاه روزانه ۸ ساعت روشن بودن کافی بود، در فاصله حدود ۵۰ سانتی‌متری ۱۶ ساعت لازم داشت. توصیه کلی آن منبع این است که لامپ کمتر از حدود ۳۰ سانتیمتر با سر گیاه فاصله داشته باشد. دانشگاه مریلند برای سبزیهای ریز فاصله ۱۵ تا ۳۰ سانتیمتر بالای برگ‌ها را پیشنهاد می‌کند.
لامپ را چند ساعت روشن بگذاریم؟
- دانشگاه مریلند برای سبزیهای ریز حدود ۱۶ ساعت نور در روز را توصیه می‌کند.
- دانشگاه مینه‌سوتا برای ریحان داخل خانه در زمستان، ۱۰ تا ۱۲ ساعت لامپ در روز را ذکر می‌کند.
- دانشگاه مریلند تأکید می‌کند گیاه بیشتر از ۱۶ ساعت نور در روز نگیرد، چون برای رشد درست به دوره تاریکی هم نیاز دارد.
در نسخه قبلی این مطلب نوشته بودیم لامپ‌ها را در شروع کاشت ۲۴ ساعته روشن بگذارید. با توجه به توصیه دانشگاه مریلند این را اصلاح کرده‌ایم: یک تایمر ساده بخرید و لامپ را حداکثر ۱۶ ساعت روشن بگذارید.
| نوع لامپ | مزیت | محدودیت |
|---|---|---|
| LED رشد | کم‌مصرف، بادوام، گرمای کم | کیفیت مدل‌های ارزان بسیار متفاوت است |
| فلورسنت | قیمت اولیه کمتر | عمر کوتاه‌تر، باید خیلی نزدیک گیاه باشد |
دانشگاه نیوهمپشایر هشدار می‌دهد که کیفیت لامپهای LED خیلی فرق می‌کند؛ در آزمایش آن‌ها، یک LED ارزان آن‌قدر ضعیف بود که حتی با روشن ماندن تمام روز هم نور کافی نمی‌داد. پس لامپ را از فروشنده معتبر و با مشخصات روشن تهیه کنید.
علائم کمبود نور در گیاه
دانشگاه مریلند علامت اصلی کمبود نور را ساقه‌های باریک و کشیده می‌داند که گیاه با آن به سمت نور دراز میشود، همراه با گل کم یا بدون گل. دانشگاه نیوهمپشایر هم می‌نویسد در نور ناکافی گیاه کشیده و نازک میشود و فاصله بین برگ‌ها زیاد میشود. این علائم را جدی بگیرید:
- ساقه دراز و ضعیف و فاصله زیاد بین برگ‌ها
- خم شدن همه گیاه به سمت پنجره
- برگ‌های کوچک‌تر از معمول
- گل ندادن صیفی‌ها
به گفته دانشگاه نیوهمپشایر، وقتی گیاه کشیده شد، اضافه کردن نور آن را دوباره کوتاه نمی‌کند. پس از همان روزهای اول به نور توجه کنید و اگر نهال‌ها دراز شدند، لامپ را نزدیک‌تر بیاورید.
سوالات متداول
کدام سبزیجات به نور کم نیاز دارند؟
سبزیهای برگی مثل کاهو برگی، اسفناج، چارد و کیل با ۳ تا ۴ ساعت آفتاب رشد میکنند. تربچه، چغندر و بعضی سبزیهای معطر مثل نعناع و جعفری هم سایه نسبی را تحمل میکنند.
آیا گیاهان میتوانند بدون نور زندگی کنند؟ چرا؟
خیر. گیاه با فتوسنتز از نور انرژی میگیرد. بذر در تاریکی جوانه میزند ولی بعد از تمام شدن ذخیره بذر، بدون نور ضعیف میشود و میمیرد.
لامپهای جایگزین نور خورشید چه هستند؟
لامپهای رشد LED و فلورسنت. LED کممصرفتر و کمحرارتتر است. لامپ را نزدیک گیاه (کمتر از حدود ۳۰ سانتیمتر) و حداکثر ۱۶ ساعت در روز روشن بگذارید.
خیار سایهدوست داریم؟
نه. خیار مثل گوجه و فلفل صیفی میوهدار است و برای محصول خوب دستکم ۶ ساعت آفتاب مستقیم میخواهد.
کاشت سبزی در آپارتمان کمنور را از کجا شروع کنیم؟
با شاهی، سبزیهای ریز یا کاهو برگی لب روشنترین پنجره خانه شروع کنید. اگر گیاه کشیده شد، یک لامپ رشد LED کوچک اضافه کنید.
تاریخ بروزرسانی: ۱۴ مهر ۱۴۰۵ | نویسنده: تیم تحریریه سبزمنظر
منابع
- Iowa State University Extension: Which vegetables will grow in partial shade?
- UF/IFAS Extension Pasco County: Shade Gardening 101
- Virginia Cooperative Extension: Vegetable Gardening in Containers
- University of Maryland Extension: Lighting for Indoor Plants
- University of Maryland Extension: Low Light Impacts on Indoor Plants
- University of Maryland Extension: Growing Microgreens and Baby Greens Indoors
- UNH Extension: Growing Seedlings Under Lights
- University of Minnesota Extension: Small-scale hydroponics
- University of Minnesota Extension: Growing basil
- PlantVillage (Penn State): Cress
