کاشت سیر در گلدان و باغچه؛ زمان کاشت پاییزه تا برداشت
کاشت سیر از آن کارهایی است که یک بار در پاییز انجام میشود و بعد چند ماه تقریباً کاری ندارد. حبه‌ها زمستان را زیر خاک می‌گذرانند و اواخر بهار یا اوایل تابستان به سوخ کامل سیر تبدیل می‌شوند. در مطلب کاشت صیفی جات در پاییز سیر فقط کوتاه معرفی شده بود؛ اینجا همه مراحل را، از انتخاب حبه و آماده کردن خاک تا برداشت و خشک کردن، با عددهایی که از راهنماهای ترویجی دانشگاه‌ها و انجمن سلطنتی باغبانی بریتانیا گرفته‌ایم، آورده‌ایم. اگر تازه سبزی‌کاری خانگی را شروع کرده‌اید، بخش نگهداری و کاشت سبزمنظر را هم ببینید.
پاسخ کوتاه
سیر را در پاییز بکارید؛ در مناطق سرد حدود سه هفته پیش از یخ زدن زمین، تا حبه پیش از سرما ریشه بدهد. هر حبه را با نوک رو به بالا بگذارید، طوری که نوک آن حدود ۲.۵ سانتیمتر زیر خاک باشد، با فاصله ۱۵ سانتیمتر. گلدان باید دستکم ۲۵ سانتیمتر عمق داشته باشد. برداشت اواخر بهار تا اوایل تابستان است، وقتی برگ‌ها زرد شدند.
زمان کاشت سیر؛ چرا پاییز؟
انجمن سلطنتی باغبانی بریتانیا (RHS) توضیح می‌دهد که سیر برای تشکیل سوخ خوب به یک تا دو ماه دمای ۰ تا ۱۰ درجه سانتی‌گراد نیاز دارد. به همین دلیل بهترین زمان کاشت سیر از میانه پاییز تا اوایل زمستان است. بعضی رقم‌ها را میشود اواخر زمستان و اوایل بهار هم کاشت، ولی سیر بهاره دیرتر، یعنی از میانه تابستان تا اوایل پاییز، آماده برداشت میشود.
اقلیم ایران از شمال تا جنوب فرق زیادی دارد؛ پس به جای یک ماه ثابت، با نشانه‌های هوای محل خودتان تصمیم بگیرید:
- مناطق سردسیر: ترویج دانشگاه پن استیت کاشت را «حدود سه هفته پیش از یخ زدن زمین» توصیه میکند تا ریشه‌ها فرصت رشد داشته باشند. ترویج دانشگاه مینهسوتا که زمستان بسیار سردی دارد، کاشت را یک تا دو هفته بعد از نخستین یخبندان شدید پیشنهاد میکند.
- مناطق معتدل و گرم: ملاک همان نیاز سرمایی است. اگر زمستان محل شما یکی دو ماه در محدوده ۰ تا ۱۰ درجه نمی‌ماند، سوخ‌ها ممکن است حبه‌حبه نشوند. RHS نشکفتن سوخ به حبه را معمولاً نتیجه سرمای ناکافی در زمستان میداند. در این مناطق کاشت را تا زمانی که هوا واقعاً خنک شده عقب بیندازید.
انتخاب حبه سیر برای کاشت
سیر مناسب کاشت، سیری است که با هوای منطقه شما سازگار باشد. RHS و دانشگاه مینهسوتا هر دو از کاشت سیر معمولی بقالی و میوه‌فروشی پرهیز می‌دهند، چون ممکن است برای اقلیم محل مناسب نباشد. اگر از سیر برداشت سال قبل خودتان یا سیر کشتشده در منطقه خودتان استفاده کنید، این مشکل کمتر است.
- درشت‌ترین حبه‌ها را بکارید. پن استیت می‌گوید حبه بزرگ‌تر، سوخ بزرگ‌تری در زمان برداشت می‌دهد و حبه‌های ریز را بهتر است در آشپزی مصرف کنید.
- سوخ را حداکثر یک روز پیش از کاشت به حبه‌ها جدا کنید تا برآمدگی‌های ریشه در کف حبه خشک نشوند (پن استیت). مینهسوتا یک تا دو روز را می‌پذیرد.
سیر گردن‌سخت یا گردن‌نرم؟
سیرها دو گروه کلی دارند. سیر گردن‌سخت یک ساقه گل‌دهنده سفت به نام «اسکیپ» می‌دهد؛ به گفته RHS حبه‌های کمتر اما درشت‌تر و طعم تندتری دارد و حدود چهار تا شش ماه قابل نگهداری است. سیر گردن‌نرم طبق دانشگاه مینهسوتا معمولاً حبه‌های بیشتری دارد، ساقه گل نمی‌دهد و به راحتی بافته میشود؛ RHS ماندگاری آن را تا حدود یک سال میداند.
آماده کردن خاک برای کاشت سیر
RHS می‌گوید سیر جای آفتابی و خاک زهکش‌دار می‌خواهد و خاک خیس، به‌ویژه در کاشت پاییزه، احتمال بیماری را بالا می‌برد. دانشگاه مینهسوتا بهترین رشد را در خاکی میداند که آب اضافی را رد میکند اما رطوبت را نگه می‌دارد و pH آن بین ۶ و ۷ است. RHS از خاک خیلی اسیدی (pH زیر ۶) پرهیز می‌دهد.
پیش از کاشت، RHS افزودن حدود دو سطل کود دامی کاملاً پوسیده (نه تازه) یا کمپوست خانگی به ازای هر متر مربع را پیشنهاد میکند. اگر کمپوست را خودتان درست می‌کنید، راهنمای کمپوست خانگی را ببینید. جای کاشت را هم هر سال عوض کنید؛ پن استیت توصیه میکند بین دو کاشت سیر در یک قطعه دستکم دو سال فاصله باشد تا خاک فرصت بازیابی داشته باشد.
کاشت سیر در باغچه
- خاک را نرم کنید و علف‌های هرز را بیرون بکشید.
- حبه‌ها را با نوک تیز رو به بالا و کف ریشه‌دار رو به پایین در خاک بگذارید. RHS عمق را طوری می‌خواهد که نوک حبه حدود ۲.۵ سانتیمتر زیر سطح خاک باشد. در زمستان‌های بسیار سرد، دانشگاه مینهسوتا کف حبه را ۵ تا ۷.۵ سانتیمتر زیر خاک می‌گذارد.
- فاصله حبه‌ها را حدود ۱۵ سانتیمتر و فاصله ردیف‌ها را حدود ۳۰ سانتیمتر بگیرید (RHS).
- روی حبه‌ها را با خاک بپوشانید و یک بار آبیاری کنید.
- در مناطق سرد، روی بستر لایه‌ای از کاه یا برگ خشک به ضخامت حدود ۷.۵ تا ۱۰ سانتیمتر بریزید (مینهسوتا و پن استیت). مینهسوتا این مالچ را در بهار، بعد از گذشتن خطر یخبندان شدید، برمی‌دارد تا خاک زودتر گرم شود.
کاشت سیر در گلدان
اگر حیاط ندارید، سیر در گلدان هم رشد میکند. نکته اصلی عمق است: RHS گلدانی با دستکم ۲۵ سانتیمتر عمق پیشنهاد میکند و فاصله و عمق کاشت را همان فاصله و عمق باغچه میداند. با فاصله ۱۵ سانتی‌متری، در یک گلدان معمولی چند حبه بیشتر جا نمی‌شود؛ برای همین جعبه یا گلدان پهن انتخاب بهتری است.
- خاک گلدان را سبک و زهکش‌دار بگیرید. درباره ترکیب آن در مطلب خاک مناسب برای کاشت سبزیجات در گلدان بیشتر توضیح داده‌ایم.
- کف گلدان باید سوراخ داشته باشد تا آب در زمستان جمع نشود؛ خاک خیس همان چیزی است که RHS آن را زمینه بیماری میداند.
- گلدان را در جای آفتابی بیرون از خانه نگه دارید. سیری که تمام زمستان در اتاق گرم بماند، دوره سرمای لازم برای حبه دادن را نمی‌گذراند.
آبیاری و مراقبت از سیر تا برداشت
سیر در زمستان کار زیادی نمی‌خواهد و مراقبت اصلی از بهار شروع میشود.
آبیاری
RHS آبیاری را در دوره‌های خشک بهار و اوایل تابستان لازم میداند و وقتی سوخ‌ها درشت و کامل شدند، آب دادن را متوقف میکند. دانشگاه مینهسوتا در فصل رشد هفته‌ای حدود ۲.۵ سانتیمتر آب می‌خواهد، به شکلی که خاک کاملاً خیس شود، و آبیاری را دو هفته پیش از برداشت قطع میکند. پن استیت هم آبیاری یکنواخت را توصیه میکند و می‌گوید وقتی برگ‌ها شروع به خشک شدن کردند، آب را کم کنید.
علف هرز
به گفته دانشگاه مینهسوتا علف‌های هرز به‌راحتی بر بوته‌های جوان سیر غلبه می‌کنند، پس از همان اول کنترلشان کنید. RHS هم وجین مرتب را لازم میداند تا بوته‌ها زیر سایه علف‌ها نمانند. مالچ و وجین سطحی با دست، بدون آسیب زدن به سوخ، کافی است.
ساقه گل (اسکیپ)
RHS می‌گوید ساقه‌های گل را به محض شروع تشکیل جدا کنید؛ وگرنه انرژی گیاه به جای درشت کردن سوخ صرف گل‌دهی میشود. دانشگاه مینهسوتا اضافه میکند که اسکیپ را می‌توان کمی بعد از پیچ خوردن جدا کرد و خورد.
کود
برای سیر خانگی، همان کمپوست یا کود دامی پوسیده‌ای که پیش از کاشت به خاک داده‌اید پایه تغذیه است و نیازی به کود شیمیایی نیست.
برداشت سیر؛ چه زمانی و چطور؟
طبق RHS سیری که پاییز کاشته شده اواخر بهار تا اوایل تابستان آماده است و نشانه‌اش زرد شدن برگ‌هاست. دانشگاه مینهسوتا دقیق‌تر می‌گوید: وقتی برگ‌های پایینی قهوه‌ای شدند و هنوز نیمی از برگ‌های بالایی یا کمی بیشتر سبز بودند، برداشت را شروع کنید. پن استیت هشدار می‌دهد که برداشت باید پیش از پوسیدن یا باز شدن پوسته‌های دور سوخ انجام شود.
سوخ‌ها را با چنگک یا بیلچه از زیر شل کنید و با احتیاط بیرون بیاورید، بعد خاک اضافه را آرام بتکانید. مینهسوتا توصیه میکند بوته را با ساقه و سوخ به هم چسبیده برداشت کنید.
خشک کردن و نگهداری سیر
سیر تازه‌برداشت را باید چند هفته خشک کرد تا ماندگار شود. منابع در جزئیات کمی با هم فرق دارند:
| منبع | مدت خشک کردن | شرایط |
|---|---|---|
| RHS | دو تا چهار هفته | در آفتاب یا انباری خشک و پرهوا، دور از گرمای بیش از ۳۰ درجه |
| دانشگاه مینهسوتا | سه تا چهار هفته | جای گرم، خشک و با جریان هوا |
| دانشگاه پن استیت | دو هفته | جای سایه و با جریان هوا |
به گفته پن استیت، سیر وقتی خشک شده است که پوسته‌ها کاغذی و ریشه‌ها خشک باشند، طوقه ریشه سفت شده باشد و حبه‌ها به‌راحتی از هم جدا شوند. بعد ساقه را حدود ۱ تا ۲.۵ سانتیمتر بالای سوخ ببرید (مینهسوتا). RHS دمای ۵ تا ۱۰ درجه را برای انبار کردن سیر مناسب میداند و پن استیت جای خنک، تاریک و خشک را. درشت‌ترین و سالم‌ترین سوخ‌ها را برای کاشت پاییز سال بعد کنار بگذارید.
سوالات متداول
بهترین زمان کاشت سیر چه موقع است؟
از میانه پاییز تا اوایل زمستان. در مناطق سرد حدود سه هفته پیش از یخ زدن زمین بکارید تا حبه پیش از سرما ریشه بدهد.
سیر را از کدام طرف بکاریم؟
نوک تیز حبه رو به بالا و کف پهن که ریشه از آن بیرون میآید رو به پایین.
سیر کاشته شده کی برداشت میشود؟
سیر پاییزه اواخر بهار تا اوایل تابستان سال بعد آماده برداشت است و سیر بهاره از میانه تابستان تا اوایل پاییز.
آیا سیر را میشود در گلدان کاشت؟
بله، به شرط اینکه گلدان دستکم ۲۵ سانتیمتر عمق و سوراخ زهکشی داشته باشد و زمستان را بیرون، در سرما، بگذراند.
چرا سیر من حبه نداد و فقط یک غده گرد شد؟
RHS دلیل معمول آن را سرمای ناکافی در زمستان میداند. سیر یک تا دو ماه دمای ۰ تا ۱۰ درجه لازم دارد و کاشت دیرهنگام یا زمستان خیلی گرم این دوره را کوتاه میکند.
میشود سیر معمولی بقالی را کاشت؟
RHS و دانشگاه مینهسوتا آن را توصیه نمیکنند، چون ممکن است با اقلیم محل سازگار نباشد. سیر کشتشده در منطقه خودتان یا برداشت سال قبل خودتان انتخاب مطمئنتری است.
تاریخ بروزرسانی: ۱۴ مهر ۱۴۰۵ | نویسنده: تیم تحریریه سبزمنظر
