آموزش تصویری کاشت سبزی خوردن در گلدان

برای داشتن ریحان، جعفری یا گشنیز تازه لازم نیست باغچه داشته باشید. یک گلدان با زهکشی خوب، خاک گلدانی سبک و جایی که چند ساعت آفتاب مستقیم بگیرد، برای شروع کاشت خانگی کافی است. در این آموزش تصویری، مراحل کاشت سبزی خوردن در گلدان را از انتخاب گیاه تا برداشت، با عکس‌های همان مراحل، قدم به قدم توضیح داده‌ایم.

پاسخ کوتاه: برای کاشت سبزی در گلدان، گلدانی با سوراخ زهکشی انتخاب کنید، آن را با خاک گلدانی (نه خاک باغچه) پر کنید، بذر یا نشا را در عمق مناسب بکارید و گلدان را جایی بگذارید که دست‌کم ۶ ساعت آفتاب مستقیم بگیرد. خاک را مرطوب نگه دارید ولی خیس و گل‌آلود نه. سبزی‌های برگی مثل کاهو و اسفناج با ۳ تا ۵ ساعت آفتاب هم رشد می‌کنند.

چه سبزی‌هایی در گلدان بکاریم؟

تقریباً همه سبزی‌های خوردنی در گلدان رشد می‌کنند، به شرط اینکه گلدان به اندازه کافی بزرگ باشد و نور کافی بگیرند. انتخاب را از سه سؤال شروع کنید: خانواده بیشتر چه سبزی‌ای مصرف می‌کند؟ گلدان کجا قرار می‌گیرد و چند ساعت آفتاب می‌گیرد؟ و الان چه فصلی است؟

سبزی‌های برگی و معطر

ریحان، جعفری، گشنیز، نعناع، تره، شوید، کاهو و اسفناج رایج‌ترین گزینه‌ها برای گلدان هستند. سبزی‌های برگی فصل خنک مثل کاهو و اسفناج به ۳ تا ۵ ساعت آفتاب مستقیم قانع‌اند، ولی ریحان و بیشتر سبزی‌های معطر حداقل ۶ ساعت آفتاب مستقیم در روز می‌خواهند. ریحان به عمق خاک زیادی نیاز ندارد و حدود ۲۰ سانتی‌متر عمق خاک برایش کافی است.

سبزی‌های ریشه‌ای

تربچه از سریع‌ترین سبزی‌ها برای گلدان است و معمولاً ۳ تا ۵ هفته بعد از کاشت قابل برداشت است. برای جزئیات کامل، آموزش کاشت تربچه در گلدان را ببینید. ترب و هویج گلدان عمیق‌تری می‌خواهند؛ برای هویج، ظرفی با حداقل ۳۰ سانتی‌متر عمق توصیه می‌شود.

صیفی‌جات

گوجه فرنگی، فلفل و خیار هم در گلدان به ثمر می‌رسند، ولی ظرف بزرگ‌تر و آفتاب بیشتری (۶ تا ۸ ساعت) نیاز دارند. اگر تازه شروع کرده‌اید، بهتر است اول با سبزی‌های برگی تمرین کنید.

یک نکته درباره کاشت چند سبزی در یک گلدان: گیاهانی را کنار هم بگذارید که نیاز آبی مشابه دارند. جعفری و ریحان خاکی می‌خواهند که همیشه کمی مرطوب باشد، ولی گیاهانی مثل پونه کوهی خاک خشک‌تر را ترجیح می‌دهند. گیاهان بلندتر را وسط و کوتاه‌ترها را دور گلدان بکارید تا جلوی نور هم را نگیرند.

جدول مقایسه سبزی‌های رایج گلدانی

این جدول کمک می‌کند بر اساس نور خانه و حوصله‌ای که برای صبر کردن دارید، سبزی مناسب را انتخاب کنید. عددها از منابع ترویج کشاورزی دانشگاه‌ها گرفته شده و به سانتی‌متر تبدیل شده‌اند.

برگ‌های سالادی را لازم نیست تا بزرگ شدن کامل صبر کنید؛ در تابستان حدود یک ماه بعد از کاشت می‌توان اولین برگ‌ها را چید و در هوای خنک‌تر این زمان به حدود دو ماه می‌رسد.

انتخاب گلدان و خاک

اندازه و عمق گلدان

گلدان کوچک زیباست، ولی ریشه را محدود می‌کند. وقتی ریشه جای کافی نداشته باشد، رشد گیاه کم می‌شود و گل و میوه کمتری هم می‌دهد. گلدان بزرگ‌تر دیرتر خشک می‌شود و به آبیاری کمتری نیاز دارد. جدول زیر حداقل اندازه پیشنهادی ترویج کشاورزی دانشگاه مریلند برای ظرف‌های کاشت است:

منبع جدول: ترویج کشاورزی دانشگاه مریلند؛ عمق ریحان از ترویج کشاورزی دانشگاه ورمانت. اعداد به لیتر و سانتی‌متر تبدیل و گرد شده‌اند.

زهکشی و جنس گلدان

هر گلدانی که انتخاب می‌کنید باید کف آن سوراخ داشته باشد. بدون زهکشی، ریشه در آب می‌ماند و می‌پوسد. اگر گلدان سوراخ ندارد، خودتان کف آن را سوراخ کنید.

جنس گلدان روی آبیاری اثر دارد. گلدان‌های متخلخل مثل سفال، سرامیک بدون لعاب و چوب زودتر خشک می‌شوند، ولی پلاستیک و فلز رطوبت را بیشتر نگه می‌دارند. رنگ تیره گلدان در آفتاب داغ می‌شود و ممکن است به ریشه‌های جوان آسیب بزند. گلدان سفالی بدون لعاب را هم زمستان بیرون نگذارید، چون آبی که جذب کرده یخ می‌زند و گلدان ترک برمی‌دارد. برای مقایسه بیشتر، مطلب گلدان مخصوص کاشت سبزی را بخوانید.

خاک گلدان

خاک باغچه را مستقیم در گلدان نریزید. خاک مزرعه و باغچه معمولاً آب زیادی نگه می‌دارد، منافذ هوای کافی ندارد، سنگین است و ممکن است بذر علف هرز، آفت یا عامل بیماری داشته باشد. به جای آن از خاک گلدانی آماده یا ترکیب خانگی استفاده کنید.

چند ترکیب رایج که ترویج کشاورزی دانشگاه کارولینای شمالی معرفی کرده است:

• ۵۰ درصد پیت ماس و ۵۰ درصد پرلیت
• ۶۰ درصد پیت ماس، ۲۰ درصد پرلیت و ۲۰ درصد ورمیکولیت
• ۶۰ درصد پوست کاج خردشده، ۲۰ درصد پیت ماس و ۲۰ درصد ماسه

کمپوست هم رطوبت را نگه می‌دارد و هم مواد غذایی می‌دهد، ولی بهتر است بین ۱۵ تا ۴۰ درصد کل ترکیب باشد، چون pH بسیاری از کمپوست‌ها بالاتر از ۷ است. برای جزئیات ترکیب خاک، مطلب جداگانه ما درباره خاک مناسب سبزی‌کاری را ببینید.

مراحل کاشت (تصویری)

این مراحل برای کاشت نشا (گیاه کوچک آماده) نوشته شده‌اند. اگر با بذر شروع می‌کنید، مرحله ۴ را با بخش «کاشت با بذر» جایگزین کنید.

۱. گلدان را آماده کنید

گلدان را بشویید و مطمئن شوید سوراخ زهکشی باز است. اگر گلدان سفالی است، شب قبل آن را در آب خیس کنید تا بعد از کاشت، آب خاک را به خودش نکشد.

۲. گلدان را با خاک پر کنید

خاک گلدانی را بریزید تا چند سانتی‌متر زیر لبه گلدان برسد. این فاصله جای آبیاری را باز می‌گذارد. خاک را با دست کمی فشار دهید تا حفره‌های بزرگ هوا از بین برود، ولی آن را سفت و کوبیده نکنید.

۳. جای هر گیاه را مشخص کنید

قبل از کندن، گلدان‌های کوچک نشاها را روی خاک بچینید تا فاصله‌ها را ببینید. گیاه بلندتر وسط و گیاهان کوتاه‌تر کنار لبه بنشینند. بین گیاهان چند سانتی‌متر فاصله بگذارید تا هوا جریان داشته باشد.

۴. نشا را بکارید

برای هر نشا حفره‌ای کمی بزرگ‌تر از گلدان کوچکش بکنید. نشا را آرام از گلدانش بیرون بیاورید. اگر ریشه‌ها دور هم پیچیده‌اند، آن‌ها را با انگشت کمی باز کنید. گیاه را در حفره بگذارید، دور آن را با خاک پر کنید تا ریشه‌ها کامل زیر خاک بروند و طوقه گیاه هم‌سطح خاک بماند.

کاشت با بذر

اگر بذر می‌کارید، قاعده کلی این است که بذر را دو تا سه برابر قطرش زیر خاک ببرید. بذرهای ریز مثل جعفری فقط کمی خاک رویشان می‌خواهند؛ برای جعفری حدود ۳ میلی‌متر خاک کافی است. ریحان حدود ۶ میلی‌متر و گشنیز حدود ۱٫۳ سانتی‌متر زیر خاک کاشته می‌شود. بعد از کاشت، سطح خاک را با آب‌پاش ملایم مرطوب کنید تا بذرها جابه‌جا نشوند.

بذر جعفری دیر جوانه می‌زند؛ جوانه‌زنی آن ممکن است ۲ تا ۵ هفته طول بکشد. خیساندن بذر جعفری در آب ولرم تا ۲۴ ساعت قبل از کاشت به شروع جوانه‌زنی کمک می‌کند. بذر ریحان معمولاً ۵ تا ۷ روزه جوانه می‌زند.

۵. آبیاری اول

بعد از کاشت، آن‌قدر آب بدهید که از سوراخ کف گلدان بیرون بزند. بگذارید آب اضافه کامل خارج شود و آب جمع‌شده در زیرگلدانی را خالی کنید. حالا گلدان را به جای آفتابی ببرید.

زمان کاشت در هر فصل

زمان کاشت بیشتر از هر چیز به دما بستگی دارد. سبزی‌ها دو گروه کلی دارند:

• سبزی‌های فصل خنک: مثل کاهو، اسفناج، تربچه، کلم و نخود. در هوای خنک بهتر رشد می‌کنند و یخبندان سبک را تحمل می‌کنند. کیفیتشان در گرمای زیاد پایین می‌آید. این گروه را معمولاً اوایل بهار می‌کارند و یک بار دیگر در اواخر تابستان برای برداشت پاییزه.
• سبزی‌های فصل گرم: مثل گوجه، فلفل، خیار، لوبیا، کدو و ریحان. در برابر یخبندان مقاوم نیستند و باید بعد از رفتن خطر سرما کاشته شوند.

نکته خوب کاشت در گلدان این است که می‌توانید گلدان را جابه‌جا کنید و در فصل سرد، کنار پنجره آفتابی داخل خانه بگذارید. برای جدول کامل زمان کاشت هر سبزی، مطلب زمان کاشت سبزی در گلدان را ببینید. زمان مناسب کاشت گشنیز و جعفری را هم در مطلب زمان کاشت گشنیز و جعفری توضیح داده‌ایم.

در پاییز چه سبزی‌هایی بکاریم؟

پاییز فصل سبزی‌های فصل خنک است. کاهو، اسفناج، تربچه و گشنیز در هوای خنک پاییز بهتر از تابستان رشد می‌کنند. گشنیز در گرما زود به گل می‌رود؛ به همین دلیل در مناطق گرم، کاشت پاییزه و برداشت بهاره برای آن پیشنهاد می‌شود. کاشت پاییزه کاشت اسفناج در گلدان را هم در مطلبی جدا توضیح داده‌ایم.

آبیاری و نور

نور

بیشتر سبزی‌ها و گیاهان معطر حداقل ۶ ساعت آفتاب مستقیم در روز می‌خواهند. سبزی‌های سالادی با حداقل ۴ ساعت آفتاب مستقیم هم کنار می‌آیند. ریحان و جعفری بین ۶ تا ۸ ساعت نور مستقیم را دوست دارند. اگر پنجره‌های خانه کم‌نور است، گلدان را نزدیک‌ترین جای ممکن به پنجره آفتابی بگذارید و هر چند روز یک بار آن را بچرخانید تا گیاه به یک سمت کج نشود.

آبیاری

گلدان‌ها از زمین باغچه زودتر خشک می‌شوند و در گرمای تابستان ممکن است روزی یک بار و حتی دو بار آب بخواهند. قاعده ساده این است: نگذارید خاک کامل خشک شود، ولی بیش از حد هم آب ندهید. قبل از هر آبیاری، انگشتتان را کمی زیر سطح خاک ببرید؛ اگر خشک بود آب بدهید. آبیاری را ترجیحاً صبح و پای گیاه انجام دهید و آن‌قدر آب بریزید که از کف گلدان بیرون بیاید.

همه سبزی‌ها یک اندازه آب نمی‌خواهند. گیاهانی مثل پونه کوهی اجازه می‌دهند چند سانتی‌متر بالای خاک بین دو آبیاری خشک شود، ولی ریحان و جعفری رطوبت یکنواخت‌تری می‌خواهند. جزئیات بیشتر در مطلب میزان آبیاری سبزیجات خانگی آمده است.

تغذیه طبیعی

خاک گلدان محدود است و بعد از مدتی مواد غذایی‌اش کم می‌شود. کمپوست را هنگام آماده کردن خاک مخلوط کنید و در طول فصل، کمی کمپوست روی سطح خاک بریزید. خاک گلدان را هم بهتر است هر فصل تازه کنید؛ اگر می‌خواهید خاک قبلی را دوباره استفاده کنید، آن را نصف به نصف با مواد تازه مخلوط کنید. اگر از کود حیوانی استفاده می‌کنید، فقط نوع کاملاً کمپوست‌شده آن را به کار ببرید. کود تازه ممکن است عوامل بیماری‌زا مثل سالمونلا و اشرشیا کلی داشته باشد؛ برای سبزی‌های برگی و ریشه‌ای که بخش خوراکی‌شان با خاک تماس دارد، فاصله ۱۲۰ روزه بین مصرف کود تازه و برداشت توصیه می‌شود. کود سگ، گربه و خوک را هرگز در خاک سبزی استفاده نکنید. اگر رشد گیاهان کند است، مطلب برای رشد سبزی چه باید کرد را بخوانید.

برداشت؛ کدام سبزی دوباره رشد می‌کند؟

بسیاری از سبزی‌های خوردنی بعد از چیدن دوباره برگ می‌دهند، به شرط اینکه درست برداشت شوند:

• ریحان: ساقه را درست بالای یک جفت برگ قیچی کنید. از همان محل، ظرف حدود یک هفته رشد تازه دیده می‌شود. اجازه ندهید ریحان گل بدهد؛ گل دادن ساقه را چوبی و برگ‌ها را تلخ‌تر می‌کند و محصول کم می‌شود.
• جعفری: ساقه‌ها را از نزدیک خاک بچینید و از ساقه‌های بیرونی شروع کنید تا مرکز گیاه به رشد ادامه دهد.
• کاهو برگی و سبزی‌های سالادی: می‌توانید برگ‌های بیرونی را بچینید یا کل بوته را حدود ۲٫۵ سانتی‌متر بالای خاک ببرید. گیاه از پایه دوباره برگ می‌دهد و حدود ۳ تا ۴ هفته بعد برداشت دوم ممکن است. گاهی برداشت سوم هم به دست می‌آید.
• گشنیز: برگ‌ها را وقتی گیاه حدود ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر قد کشید برداشت کنید.

هنگام برداشت از بالای گیاه بچینید و برگ‌های پایینی را نگه دارید تا گیاه نور بیشتری جذب کند. قیچی را قبل از استفاده تمیز کنید.

اشتباهات رایج در کاشت سبزی در گلدان

• استفاده از خاک باغچه به جای خاک گلدانی که باعث فشردگی و ماندن آب در گلدان می‌شود.
• گلدان بدون سوراخ یا زیرگلدانی پر از آب که ریشه را خفه می‌کند.
• گلدان خیلی کوچک برای گیاه بزرگ؛ گیاه کوتاه می‌ماند و محصول کمی می‌دهد.
• کاشت بذر خیلی عمیق؛ بذرهای ریز زیر خاک زیاد سبز نمی‌شوند.
• قرار دادن گلدان در جای کم‌نور؛ کمبود نور رایج‌ترین دلیل دراز و ضعیف شدن جوانه‌هاست.
• آبیاری زیاد در هوای خنک که خاک را مدام خیس نگه می‌دارد و زمینه بیماری مرگ گیاهچه را فراهم می‌کند.

عیب‌یابی سریع گلدان سبزی

روش‌های دیگر کاشت سبزی در خانه

اگر گلدان معمولی ندارید یا دنبال ایده‌های ارزان‌تر هستید، این مطالب را ببینید:

• زمان کاشت سبزی در گلدان
• کاشت سبزی در سبد میوه
• زمان کاشت گشنیز و جعفری
• کاشت تربچه در گلدان
• میزان آبیاری سبزیجات خانگی
• برای رشد سبزی چه باید کرد
• کاشت سبزی در گلدان پلاستیکی
• کاشت اسفناج در گلدان
• نحوه کاشت آووکادو
• گلدان مخصوص کاشت سبزی
• ترفند کاشت سبزیجات

سوالات متداول

بهترین زمان برای کاشت سبزی خوردن در گلدان چه زمانی است؟

به نوع سبزی بستگی دارد. سبزی‌های فصل خنک مثل کاهو، اسفناج و تربچه را اوایل بهار یا اواخر تابستان و پاییز بکارید. سبزی‌های فصل گرم مثل ریحان و گوجه را بعد از رفتن خطر یخبندان بکارید. در گلدان داخل خانه، با نور کافی، فصل کاشت انعطاف بیشتری دارد.

چه سبزی در خانه بکاریم؟

برای شروع، سبزی‌هایی را انتخاب کنید که زود به برداشت می‌رسند و نور کمتری می‌خواهند؛ مثل تربچه، کاهو برگی و اسفناج. اگر جای آفتابی دارید، ریحان و جعفری هم گزینه‌های خوبی هستند.

در فصل پاییز چه سبزیجاتی بکاریم؟

سبزی‌های فصل خنک مثل کاهو، اسفناج، تربچه و گشنیز برای کاشت پاییزه مناسب‌اند، چون هوای خنک را تحمل می‌کنند و در گرما کیفیتشان پایین می‌آید.

کدام سبزی بعد از چیدن دوباره رشد می‌کند؟

ریحان (اگر بالای یک جفت برگ بچینید)، جعفری (اگر ساقه‌های بیرونی را بچینید) و کاهو برگی و سبزی‌های سالادی (اگر حدود ۲٫۵ سانتی‌متر بالای خاک ببرید) دوباره رشد می‌کنند.

خاک مناسب برای کاشت سبزی خوردن در گلدان چیست؟

خاک گلدانی سبک و زهکش‌دار، مثلاً ترکیبی از پیت ماس یا کوکوپیت، پرلیت و مقداری کمپوست. خاک باغچه را تنها استفاده نکنید چون در گلدان سفت می‌شود و آب را بیش از حد نگه می‌دارد.

تاریخ بروزرسانی: ۱۴ مهر ۱۴۰۵ | نویسنده: تیم تحریریه سبزمنظر

منابع

1. University of Maryland Extension: Growing Vegetables in Containers and Salad Tables
2. University of Maryland Extension: Types of Containers for Growing Vegetables
3. University of Maryland Extension: Harvesting Plants Grown in Salad Tables or Salad Boxes
4. University of Vermont Extension: Growing Vegetables and Herbs in Containers
5. University of Maine Cooperative Extension: Growing Vegetables in Container Gardens (Bulletin #2762)
6. NC State Extension Gardener Handbook: Plants Grown in Containers
7. NC State Extension: Home Vegetable Gardening, A Quick Reference Guide
8. Iowa State University Extension: Cool and Warm Season Vegetables
9. University of Minnesota Extension: Growing Basil
10. University of Minnesota Extension: Growing Parsley
11. Utah State University Extension: Cilantro/Coriander in the Garden
12. Colorado State University Extension: Vegetable Planting Guide
13. University of Minnesota Extension: Growing Radishes
14. RHS: How to Grow Salad Leaves
15. Oregon State University Extension: Coir, a Sustainable Alternative to Peat Moss
16. Iowa State University Extension: Using Manure in the Home Garden
17. University of Illinois Extension: Troubleshooting Seed Starting Problems