کاشت صیفی جات در منزل

برای کاشت صیفی‌جات لازم نیست زمین کشاورزی داشته باشید. گوجه، خیار، فلفل و بادمجان در گلدان بزرگ، جعبه چوبی، بالکن آفتابی یا گوشه‌ای از حیاط هم بار می‌دهند، به شرط اینکه نور، خاک و آب را درست تنظیم کنید. این صفحه راهنمای اصلی بخش صیفی و باغچه در دسته کاشت خانگی است و از انتخاب محصول تا برداشت را قدم به قدم توضیح می‌دهد. هرجا موضوعی مفصل‌تر بود، به راهنمای جداگانه همان موضوع لینک داده‌ایم.

پاسخ کوتاه: صیفی‌جات گیاهان فصل گرم‌اند؛ آن‌ها را بعد از رد شدن سرمای بهاره در جایی بکارید که دست‌کم ۶ ساعت آفتاب مستقیم بگیرد. در خانه از ظرف سوراخ‌دار با حجم مناسب (برای گوجه و خیار حدود ۱۹ لیتر)، خاک گلدان سبک با کمپوست و آبیاری منظم استفاده کنید. حساس‌ترین زمان آبیاری، گلدهی و تشکیل میوه است.

راهنماهای کاشت صیفی‌جات در سبزمنظر

• زمان کاشت صیفی جات در بهار
• صیفی جات قابل کشت در پاییز
• کاشت صیفی جات در گلدان
• گوجه کاشت سبزی در سبد پلاستیکی
• گوجه فرنگی کاشت سبزی در بطری نوشابه
• زمان کاشت سبزیجات در باغ
• کاشت سبزی در باغچه
• فاصله آبیاری صیفی جات

صیفی‌جات چیست؟

فرهنگ معین «صیفی» را به معنای تابستانی آورده و زراعت صیفی را کشتی می‌داند که کارهای مقدماتی آن در بهار و اوایل تابستان انجام می‌شود و محصولش در تابستان و اوایل پاییز به دست می‌آید؛ مثل خربزه و هندوانه. به زبان ساده، صیفی‌جات همان گیاهان فصل گرم هستند: گوجه فرنگی، خیار، فلفل، بادمجان، کدو، لوبیا سبز، خربزه و هندوانه.

در نسخه قبلی این مطلب نوشته بودیم که صیفی‌جات در فصل سرد کاشته می‌شوند. این جمله دقیق نبود و اصلاحش کردیم. صیفی‌جات به سرما حساس‌اند و کاشت اصلی آن‌ها بعد از سرمای بهاره است. کاری که در زمستان می‌شود کرد، آماده کردن نشا در فضای گرم داخل خانه است، نه کاشت در فضای باز.

تفاوت مهم صیفی‌جات با سبزی‌های برگی مثل کاهو یا گشنیز در نیاز نوری آن‌هاست. راهنمای ترویجی دانشگاه ویرجینیا می‌گوید سبزی‌های برگی و ریشه‌ای سایه نسبی را تحمل می‌کنند، ولی محصولات میوه‌ای مثل گوجه و فلفل دست‌کم ۶ ساعت آفتاب کامل و مستقیم لازم دارند و با ۸ تا ۱۰ ساعت بهتر بار می‌دهند.

بهترین صیفی‌جات برای کاشت در خانه

اگر اولین بار است که صیفی می‌کارید، با محصولی شروع کنید که ظرف کوچک‌تری می‌خواهد و زودتر به بار می‌نشیند. جدول زیر از راهنمای کاشت در ظرف دانشگاه ویرجینیا آمده و حداقل اندازه ظرف و فاصله تا برداشت را برای صیفی‌های رایج نشان می‌دهد.

حجم‌ها از گالن به لیتر تبدیل و گرد شده‌اند. منبع: Virginia Cooperative Extension.

چند نکته از همین منبع برای انتخاب بهتر:

• گوجه گیلاسی کم‌توقع‌ترین گزینه است و با ظرف کوچک هم کنار می‌آید. برای داخل خانه کنار پنجره آفتابی هم گوجه‌های ریزمیوه پیشنهاد شده‌اند.
• کدو را فقط از نوع بوته‌ای انتخاب کنید؛ انواع رونده برای ظرف بزرگ‌اند.
• خیار و فلفل هوای گرم لازم دارند و خیارهای رونده به داربست نیاز دارند.
• بادمجان خاک حاصلخیز می‌خواهد، پس سهم کمپوست را در خاکش بیشتر کنید.

عمق خاک برای هر صیفی

حجم ظرف تنها معیار نیست؛ عمق خاک هم مهم است. راهنمای ترویجی دانشگاه ایالتی کلرادو حداقل عمق را این‌طور آورده است:

قیم و داربست

گوجه، فلفل و بادمجان وقتی بار می‌گیرند سنگین می‌شوند. راهنمای دانشگاه A&T کارولینای شمالی برای گوجه قفس مخروطی کوچک و برای بادمجان قفس کوچک دوحلقه‌ای یا قیم با گیره را پیشنهاد می‌کند. دانشگاه ویرجینیا هم می‌گوید قیم، قفس یا داربست را وقتی بوته هنوز کوچک است بگذارید تا بعداً به ریشه آسیب نزنید. خیارهای رونده هم بدون داربست روی زمین پهن می‌شوند و جای زیادی می‌گیرند.

اگر فضای شما یک بالکن یا پشت‌بام آفتابی است، روش گلدانی را در مطلب کاشت صیفی جات در گلدان ببینید. برای فضاهای خیلی کوچک هم روش‌های ارزان مثل جعبه و بطری را جداگانه نوشته‌ایم.

زمان کاشت

قاعده کلی ساده است: صیفی‌جات را بعد از آخرین سرمای بهاره بکارید. راهنمای ترویجی دانشگاه A&T کارولینای شمالی کاشت نشای گوجه و فلفل را ۲ تا ۳ هفته بعد از آخرین یخبندان بهاره و بادمجان را حدود ۵ تا ۷ روز دیرتر از گوجه توصیه می‌کند.

تاریخ دقیق این زمان در ایران از استانی به استان دیگر فرق دارد. در مناطق گرم جنوب خیلی زودتر از مناطق سرد کوهستانی است. ما جدول تاریخ استانی از یک منبع رسمی پیدا نکردیم که بتوانیم اینجا منتشر کنیم؛ برای تاریخ دقیق منطقه خود از مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان بپرسید. جزئیات فصل بهار را در مطلب زمان کاشت صیفی جات در بهار و گزینه‌های فصل خنک را در صیفی جات قابل کشت در پاییز آورده‌ایم.

شروع از نشا در خانه

اگر می‌خواهید زودتر شروع کنید، بذر را در سینی نشا داخل خانه بکارید تا وقتی هوا گرم شد، نشای آماده داشته باشید. مراحل کلی این است:

1. سینی نشا یا لیوان‌های کوچک سوراخ‌دار را با خاک سبک و مرطوب پر کنید.
2. در هر خانه چند بذر بکارید و روی آن را فقط با لایه نازکی خاک بپوشانید. خاک ضخیم روی بذرهای ریز، جوانه‌زنی را سخت می‌کند.
3. سینی را در جای گرم و روشن بگذارید و خاک را مرطوب، نه خیس، نگه دارید.
4. بعد از سبز شدن، ضعیف‌ترها را حذف کنید تا یک نشای قوی در هر خانه بماند.
5. وقتی هوای بیرون گرم شد، نشا را به ظرف اصلی یا باغچه منتقل کنید و دور ساقه را کمی محکم کنید.

دانشگاه ویرجینیا یادآوری می‌کند که محصولات میوه‌ای اگر در زمستان داخل خانه نگه داشته شوند، به نور تکمیلی نیاز دارند؛ نور پنجره در روزهای کوتاه زمستان معمولاً کافی نیست.

خاک و کود طبیعی

برای کاشت در ظرف، خاک خالص باغچه انتخاب خوبی نیست. راهنمای دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی توضیح می‌دهد که خاک مزرعه در ظرف آب زیادی نگه می‌دارد، منافذ هوای کمی دارد، سنگین است و ممکن است بیماری، حشره یا بذر علف هرز داشته باشد. دانشگاه ویرجینیا مخلوط خانگی زیر را پیشنهاد می‌کند:

• یک قسمت پیت‌ماس
• یک قسمت خاک لوم باغچه
• یک قسمت ماسه درشت تمیز یا پرلیت

همین منبع pH حدود ۶٫۵ را مناسب می‌داند. دانشگاه A&T کارولینای شمالی هم می‌گوید مخلوط کشت خوب عاری از بیماری و بذر علف هرز است، رطوبت و مواد غذایی را نگه می‌دارد و زهکشی خوبی دارد؛ این مخلوط‌ها معمولاً از پوست کاج کمپوست‌شده، پیت‌ماس و پرلیت ساخته می‌شوند. ما در سبزمنظر به جای کود شیمیایی، کمپوست رسیده را به خاک اضافه می‌کنیم؛ دانشگاه ویرجینیا هم کمپوست و امولسیون ماهی را برای تأمین عناصر کم‌مصرف خاک ظرف نام برده است. در باغچه، کمپوست را قبل از کاشت با خاک سطحی مخلوط کنید.

دو باور رایج را هم کنار بگذارید:

• لایه پوکه یا سنگریزه کف گلدان: در نسخه قبلی این مطلب توصیه کرده بودیم، ولی راهنمای دانشگاه کارولینای شمالی صریحاً می‌گوید این کار زهکشی را بدتر می‌کند، چون آب درست بالای لایه سنگریزه جمع می‌شود. سوراخ زهکشی کافی است.
• کود بیشتر یعنی محصول بیشتر: دانشگاه ویرجینیا هشدار می‌دهد که کود بیش از اندازه می‌تواند ریشه را بسوزاند و گیاه را از بین ببرد.

گلدانی که قبلاً گیاه دیگری در آن بوده را قبل از استفاده بشویید. دانشگاه کارولینای شمالی شستن ظرف‌های کارکرده با محلول ضدعفونی‌کننده خانگی بدون سفیدکننده را توصیه می‌کند.

آبیاری

دانشگاه ایالتی آیووا می‌گوید بیشتر باغچه‌های سبزی در هفته حدود ۲٫۵ سانتی‌متر آب (از باران و آبیاری روی هم) لازم دارند و آب باید خاک را تا عمق ۱۵ تا ۳۰ سانتی‌متر، جایی که بیشتر ریشه‌ها هستند، خیس کند. آبیاری عمیق و کم‌دفعه بهتر از آب دادن سطحی هرروزه در باغچه است.

در ظرف وضع فرق می‌کند. خاک گلدان سریع‌تر خشک می‌شود و دانشگاه ویرجینیا می‌گوید بعد از جا افتادن بوته‌ها ممکن است آبیاری روزانه یا حتی دو بار در روز لازم شود. هر بار تا جایی آب بدهید که از سوراخ کف بیرون بزند، ولی آب روی خاک نایستد.

دانشگاه A&T کارولینای شمالی برای گوجه و فلفل گلدانی حدود ۲٫۵ سانتی‌متر آب در هفته را ذکر می‌کند و می‌گوید گوجه بعد از تشکیل میوه روزانه حدود ۲ لیتر آب لازم دارد. برای بادمجان، روش پیشنهادی این منبع بررسی روزانه خاک است: وقتی حدود ۵ سانتی‌متر بالای خاک خشک شد، آب بدهید. اندازه و جنس ظرف هم روی دفعات آبیاری اثر دارد؛ دانشگاه ویرجینیا می‌گوید ظرف کوچک و ظرف سفالی متخلخل زودتر خشک می‌شوند.

حساس‌ترین دوره را فراموش نکنید: طبق دانشگاه آیووا، گوجه، بادمجان، فلفل، خیار، خربزه و کدو در زمان گلدهی، تشکیل و رشد میوه بیشترین حساسیت را به کم‌آبی دارند. زمان آبیاری هم مهم است؛ همین منبع آبیاری صبح یا اوایل بعدازظهر را پیشنهاد می‌کند تا برگ‌ها زود خشک شوند. جدول دقیق فاصله آبیاری هر محصول را در مطلب فاصله آبیاری صیفی جات ببینید.

صیفی‌جات کم‌آب

اگر در منطقه کم‌آب زندگی می‌کنید، دو کار می‌توانید بکنید: محصول کم‌توقع‌تر انتخاب کنید و آب مصرفی را هدر ندهید. راهنمای «باغبانی کم‌آب» دانشگاه ایالتی نیومکزیکو این محصولات را کم‌آب‌تر معرفی کرده است:

• لوبیا چشم‌بلبلی
• بامیه
• مارچوبه
• بعضی ارقام کدو
• بعضی ارقام گوجه فرنگی

همین منبع روش‌هایی برای صرفه‌جویی در آب پیشنهاد می‌کند:

• مالچ: بعد از جا افتادن بوته‌ها، سطح خاک را با ۵ تا ۱۰ سانتی‌متر کاه، برگ خشک، تراشه چوب یا کمپوست بپوشانید. مالچ رطوبت را نگه می‌دارد و علف هرز را کم می‌کند.
• آبیاری قطره‌ای یا شلنگ تراوا: از آبپاش و غرقابی کم‌هدرتر است.
• زمان آبیاری: صبح زود یا شب، تا تبخیر کمتر شود.

دوره‌های جوانه‌زنی و جا افتادن نشا، به گفته همین منبع، همیشه حساس‌اند؛ حتی صیفی کم‌آب هم در این دوره آب منظم می‌خواهد.

برداشت

زمان برداشت به رقم و هوا بستگی دارد، ولی ارقام جدول بالا یک تصویر کلی می‌دهد: لوبیا سبز بوته‌ای و کدو خورشی زودتر از بقیه (حدود ۴۵ تا ۶۰ روز) و فلفل دلمه‌ای دیرتر از همه (۱۱۰ تا ۱۲۰ روز). دانشگاه ویرجینیا برای لوبیا بوته‌ای کاشت چندمرحله‌ای با فاصله ۲ هفته را پیشنهاد می‌کند تا برداشت پشت سر هم داشته باشید.

اگر فلفل را داخل خانه کنار پنجره گرم و روشن پرورش می‌دهید، دانشگاه ویرجینیا برداشت را حدود ۱۰ هفته بعد از کاشت ذکر کرده است. ارقام روی بسته بذر هم معمولاً تعداد روز تا برداشت را می‌نویسند؛ آن عدد را با یادداشت کاشت خودتان مقایسه کنید.

یک دفترچه ساده کاشت نگه دارید: تاریخ کاشت، رقم، جای ظرف و اولین برداشت. بعد از یکی دو فصل، همین یادداشت‌ها برای خانه و اقلیم شما دقیق‌تر از هر جدول عمومی است.

سوالات متداول

صیفی‌جات را در آپارتمان هم می‌شود کاشت؟

بله، به شرط نور کافی. محصولات میوه‌ای دست‌کم ۶ ساعت آفتاب مستقیم می‌خواهند. در داخل خانه، پنجره آفتابی و رو به جنوب بهترین جاست و گوجه‌های ریزمیوه، فلفل و سبزی‌های برگی گزینه‌های مناسب‌ترند.

آموزش کاشت صیفی جات در گلدان را از کجا شروع کنیم؟

یک ظرف سوراخ‌دار با حجم مناسب انتخاب کنید، آن را با خاک گلدان و کمپوست پر کنید و نشا را بعد از رد شدن سرما بکارید. راهنمای کامل در مطلب کاشت صیفی‌جات در گلدان آمده است.

جدول زمان کاشت سبزیجات و صیفی‌جات در مازندران را دارید؟

ما جدول استانی رسمی و قابل استناد پیدا نکردیم. برای تاریخ دقیق کاشت در مازندران یا هر استان دیگر، از مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان خود بپرسید. قاعده کلی این است که صیفی‌جات بعد از آخرین سرمای بهاره کاشته شوند.

کدام صیفی زودتر محصول می‌دهد؟

طبق دانشگاه ویرجینیا، لوبیا سبز بوته‌ای (۴۵ تا ۶۰ روز) و کدو خورشی بوته‌ای (۵۰ تا ۶۰ روز) از زودبازده‌ترین صیفی‌ها هستند.

گلخانه صیفی‌جات در منزل چطور درست کنیم؟

در ساده‌ترین حالت، یک پوشش شفاف کوچک یا گلخانه کوچک بالکنی کافی است. در یکی از مطالب RHS، باغبان برای محافظت از گوجه‌ها در برابر باران از گلخانه کوچک استفاده کرده است. اگر گلخانه داخل خانه است، کمبود نور زمستان را با نور تکمیلی جبران کنید.

کاشت صیفی‌جات در پشت‌بام چه نکته‌ای دارد؟

پشت‌بام معمولاً آفتاب کامل دارد که برای صیفی‌جات خوب است، ولی ظرف‌ها زودتر گرم و خشک می‌شوند. دانشگاه کارولینای شمالی توصیه می‌کند ظرف تیره را زیر آفتاب کامل نگذارید و یادآوری می‌کند که ظرف بزرگ‌تر دیرتر خشک می‌شود.

برای کاشت صیفی‌جات در خانه لامپ لازم است؟

اگر پنجره آفتابی ندارید یا در زمستان داخل خانه می‌کارید، بله. دانشگاه ویرجینیا می‌گوید محصولات میوه‌ای داخل خانه در ماه‌های زمستان به نور تکمیلی نیاز دارند.

تاریخ بروزرسانی: ۱۴ مهر ۱۴۰۵ | نویسنده: تیم تحریریه سبزمنظر

منابع

1. فرهنگ معین، مدخل «صیفی» (واژه‌یاب)
2. Vegetable Gardening in Containers، Virginia Cooperative Extension
3. Growing Fruiting Vegetables in Containers، N.C. A&T Cooperative Extension
4. Plants Grown in Containers، NC State Extension Gardener Handbook
5. Watering the Home Vegetable Garden، Iowa State University Extension
6. Vegetable Gardening in Containers، Colorado State University Extension
7. Crops in pots، Royal Horticultural Society
8. Water-Wise Vegetable Gardening، New Mexico State University Extension