زمان کاشت صیفی جات در بهار

بهار فصل اصلی کاشت صیفی‌هاست، ولی «بهار» در رشت، اهواز و همدان یک معنی ندارد. به جای حفظ کردن یک تاریخ ثابت، بهتر است قاعده‌ای را یاد بگیرید که در هر شهری جواب بدهد: زمان کاشت هر صیفی را نسبت به آخرین یخبندان بهاره و دمای خاک تنظیم کنید. این راهنما فهرست صیفی‌جات بهاره، زمان کاشت بذر و نشا و نکات خاک را با عددهایی از منابع ترویجی کشاورزی توضیح می‌دهد. برای آموزش کامل از آماده کردن زمین تا برداشت، راهنمای کاشت صیفی جات در زمین کشاورزی را هم ببینید.

پاسخ کوتاه

پاسخ کوتاه: صیفی‌های گرمادوست مثل گوجه، فلفل و بادمجان را حدود دو هفته بعد از آخرین یخبندان بهاره به صورت نشا در زمین بکارید و خیار را حدود همان تاریخ آخرین یخبندان مستقیم بذرکاری کنید. بذر گوجه را ۵ تا ۸ هفته و بذر فلفل را ۶ تا ۸ هفته زودتر در خانه بکارید. سبزی‌های فصل خنک مثل کاهو و اسفناج را ۲ تا ۴ هفته پیش از آخرین یخبندان بکارید.

آخرین یخبندان بهاره شهرتان را از کجا بدانیم؟

همه زمان‌بندی‌های این مطلب بر پایه «میانگین تاریخ آخرین یخبندان بهاره» است. این تاریخ در هر شهر فرق دارد. آن را از اداره هواشناسی استان یا مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان بپرسید. ما در این مطلب برای استان‌ها تاریخ ماه به ماه نمی‌دهیم، چون منبع رسمی و قابل استنادی برای هر استان پیدا نکردیم و نمی‌خواهیم حدس بزنیم.

دو گروه صیفی و سبزی بهاره

در نسخه قبلی این مطلب گفته بودیم کاشت بهاره به دو دسته تقسیم می‌شود: محصولات فصل گرم که بخش خوراکی آن‌ها میوه است، مثل خیار و بادمجان، و محصولات فصل سرد که بیشتر برگ یا ریشه آن‌ها مصرف می‌شود، مثل هویج و ترب. ترویج کشاورزی دانشگاه ایالتی کلرادو هم سبزی‌ها را همین‌طور دسته‌بندی می‌کند:

منبع همه اعداد جدول: راهنمای کاشت سبزی دانشگاه ایالتی کلرادو (دماها از فارنهایت به سانتی‌گراد گرد شده‌اند). عدد روز تا برداشت به رقم و شرایط بستگی دارد.

لیست صیفی‌جات بهاره

گوجه فرنگی

گوجه‌فرنگی از حساس‌ترین صیفی‌ها به سرماست. دانشگاه کرنل توصیه می‌کند بذر را ۶ تا ۸ هفته پیش از انتقال به بیرون در خانه بکارید و نشا را دست‌کم یکی دو هفته بعد از آخرین یخبندان به زمین ببرید، وقتی دمای شب به طور پیوسته بالای حدود ۷ درجه باشد. همان منبع می‌گوید قرار گرفتن نشا در سرما (روز ۱۶ تا ۱۸ و شب ۱۰ تا ۱۶ درجه) رشد آن را متوقف می‌کند. دانشگاه مینه‌سوتا کاشت بذر در خانه را ۵ تا ۶ هفته پیش از انتقال ذکر می‌کند و دمای خاک ۲۴ تا ۲۹ درجه را برای جوانه‌زنی بذر گوجه مطلوب می‌داند.

کرنل رقم‌های گوجه را بر اساس زمان رسیدن سه دسته می‌کند: زودرس (۶۵ روز یا کمتر از انتقال نشا)، میان‌رس (۶۵ تا ۸۰ روز) و دیررس (بیش از ۸۰ روز). اگر بهار و تابستان شهر شما کوتاه است، رقم زودرس انتخاب کنید.

اگر زمین ندارید، گوجه را در ظرف هم می‌شود کاشت؛ یک روش جالب و کم‌هزینه آن را در مطلب کاشت گوجه در بطری نوشابه آورده‌ایم.

خیار

خیار را معمولاً مستقیم بذرکاری می‌کنند. طبق دانشگاه ایالتی کلرادو، بذر خیار حدود تاریخ آخرین یخبندان بهاره به عمق حدود ۲٫۵ سانتی‌متر کاشته می‌شود، حداقل دمای خاک برای آن حدود ۱۶ درجه است و حدود ۵۵ روز بعد محصول می‌دهد. اگر نشا می‌کارید، نشا باید ۲ تا ۳ هفته‌ای باشد و تا رفع خطر یخبندان صبر کنید. خیار مثل بقیه صیفی‌های میوه‌دار آفتاب کامل می‌خواهد؛ ترویج کشاورزی ویرجینیا برای سبزی‌های میوه‌دار دست‌کم ۶ و بهتر ۸ تا ۱۰ ساعت آفتاب مستقیم را لازم می‌داند.

بادمجان

بادمجان از گوجه هم گرمادوست‌تر است. دانشگاه ایالتی کلرادو نشای ۶ تا ۹ هفته‌ای بادمجان را دست‌کم دو هفته بعد از آخرین یخبندان بهاره در زمین می‌کارد، حداقل دمای خاک را حدود ۱۶ درجه و زمان برداشت را حدود ۶۰ روز از انتقال نشا ذکر می‌کند. فاصله بوته‌ها در آن راهنما ۴۵ تا ۶۰ سانتی‌متر است. اگر بادمجان را زودتر در خاک سرد بکارید، رشد آن کند می‌شود.

فلفل

مرکز ترویج دانشگاه کلمسون کاشت بذر فلفل را ۶ تا ۸ هفته پیش از تاریخ انتقال در خانه توصیه می‌کند و می‌گوید فلفل وقتی دمای شب ۱۶ تا ۲۱ درجه باشد بهترین رشد را دارد. فلفل دلمه طبق همان منبع ۷۰ تا ۸۵ روز بعد از انتقال نشا و ۱۰۰ تا ۱۲۰ روز از کاشت بذر به برداشت می‌رسد. دانشگاه ایالتی کلرادو فاصله بوته‌های فلفل را ۳۸ تا ۴۶ سانتی‌متر ذکر می‌کند.

سبزی‌های فصل خنک بهار

در نسخه قبلی این مطلب کاهو، هویج، چغندر، تربچه، کلم بروکلی، گل‌کلم و آروگولا را هم معرفی کرده بودیم. این‌ها سبزی‌های فصل خنک‌اند و باید اوایل بهار، پیش از گرم شدن هوا، کاشته شوند. طبق جدول بالا، کاهو، اسفناج و تربچه ۲ تا ۴ هفته پیش از آخرین یخبندان و چغندر و هویج تا ۲ هفته پیش از آن کاشته می‌شوند. همان‌طور که در نسخه قبلی نوشته بودیم، تربچه سریع‌ترین آن‌هاست و حدود یک ماهه برداشت می‌شود (دانشگاه کلرادو: حدود ۳۰ روز) و کاهو حدود دو ماهه (کلرادو: حدود ۶۰ روز).

بذر یا نشا؟

جواب به نوع صیفی بستگی دارد. دانشگاه ایالتی کلرادو برای هر محصول روش ترجیحی را مشخص کرده است:

• نشا: گوجه، فلفل و بادمجان. این‌ها دوره رشد طولانی دارند و اگر بذر را مستقیم در خاک گرم بهار بکارید، فرصت کافی برای میوه دادن ندارند. بذر را در خانه زودتر بکارید و نشا را بعد از گرم شدن هوا منتقل کنید.
• بذر مستقیم: خیار، کدو، کاهو، اسفناج، تربچه، چغندر و هویج. این‌ها یا سریع رشد می‌کنند یا جابه‌جایی را خوب تحمل نمی‌کنند.

زمان‌بندی کاشت بذر در خانه برای نشا

مثال: اگر میانگین آخرین یخبندان شهر شما ۱۵ فروردین باشد، نشای گوجه را از حدود ۲۹ فروردین به بعد در زمین بکارید و بذر آن را حدود ۶ تا ۸ هفته قبل از آن، یعنی حدود اوایل تا نیمه اسفند، در خانه بکارید. این فقط مثال محاسبه است؛ تاریخ یخبندان شهر خود را جایگزین کنید.

زمان کاشت بر اساس اقلیم

به جای تاریخ‌های ماه به ماه، در هر اقلیم این قاعده‌ها را به کار ببرید و تاریخ دقیق را از جهاد کشاورزی شهرستان بپرسید.

گیلان و مازندران

برای استان‌های شمالی هم تاریخ آخرین یخبندان را از هواشناسی استان بگیرید. صیفی‌های گرمادوست را فقط وقتی بکارید که دمای خاک به حداقل لازم رسیده باشد: حدود ۱۰ درجه برای گوجه و حدود ۱۶ درجه برای فلفل، بادمجان و خیار، طبق دانشگاه کلرادو. یک دماسنج خاک ساده یا اندازه‌گیری صبحگاهی دمای خاک در عمق کاشت، از حدس زدن مطمئن‌تر است.

خوزستان

تقویم کاشت صیفی در استان‌های گرم جنوب با استان‌های سرد یکی نیست. چون منبع رسمی قابل دسترسی برای تقویم کاشت خوزستان پیدا نکردیم، تاریخ نمی‌دهیم. قاعده کلی همان است: کاشت را با رسیدن خاک به حداقل دما شروع کنید و برای سبزی‌های فصل خنک مثل اسفناج و کاهو، پیش از گرمای شدید برداشت را تمام کنید؛ طبق دانشگاه مینه‌سوتا، چند روز دمای بالای حدود ۲۴ درجه اسفناج را به گل می‌برد.

مناطق سرد

در شهرهای سردسیر که آخرین یخبندان بهاره دیر اتفاق می‌افتد، کاشت بذر در خانه و تولید نشا اهمیت بیشتری دارد: بذر گوجه و فلفل را ۶ تا ۸ هفته پیش از تاریخ انتقال در خانه بکارید و نشا را فقط بعد از اینکه دمای شب به طور پیوسته بالای حدود ۷ درجه ماند، بیرون ببرید (دانشگاه کرنل). رقم‌های زودرس گوجه (۶۵ روز یا کمتر) برای فصل کوتاه مناسب‌ترند.

خاک مناسب

دانشگاه کرنل می‌گوید گوجه در pH بین ۶ و ۶٫۸ بهترین محصول را می‌دهد و خاک کمی اسیدی تا pH حدود ۵٫۵ را هم تحمل می‌کند. دانشگاه مینه‌سوتا pH مناسب گوجه را ۵٫۵ تا ۷ ذکر می‌کند و یک لایه مالچ ۷٫۵ تا ۱۰ سانتی‌متری از مواد بدون علف‌کش را برای حفظ رطوبت پیشنهاد می‌کند. ما در سبزمنظر برای تقویت خاک فقط کمپوست و کود دامی پوسیده پیشنهاد می‌کنیم.

اگر صیفی را در گلدان می‌کارید، ترویج کشاورزی ویرجینیا حداقل حجم گلدان را برای گوجه گیلاسی حدود ۴ لیتر، فلفل حدود ۸ لیتر و بادمجان و خیار حدود ۱۹ لیتر ذکر می‌کند و خاک خالی باغچه را برای گلدان مناسب نمی‌داند. جزئیات بیشتر را در مطلب آموزش کاشت صیفی جات در گلدان بخوانید.

آبیاری بعد از کاشت

دانشگاه مینه‌سوتا برای گوجه حدود ۲٫۵ سانتی‌متر آب (باران یا آبیاری) در هفته را مناسب می‌داند و توصیه می‌کند به جای آب‌پاشی از بالا، خاک را عمیق خیس کنید. همان منبع یادآوری می‌کند که این مقدار آب، خاک شنی را تا عمق حدود ۲۵ سانتی‌متر و خاک رسی سنگین را تا حدود ۱۵ سانتی‌متر خیس می‌کند.

زمان کاشت ریحان در بهار

ریحان هم مثل صیفی‌ها گرمادوست است. دانشگاه مینه‌سوتا می‌گوید بذر ریحان را بعد از رفع خطر یخبندان بهاره مستقیم در زمین بکارید یا ۶ تا ۸ هفته زودتر در خانه شروع کنید. ریحان دست‌کم ۶ تا ۸ ساعت نور روشن در روز می‌خواهد.

سوالات متداول

بهترین زمان برای کاشت بذر صیفی جات چه زمانی است؟

برای گوجه، فلفل و بادمجان: کاشت بذر در خانه ۶ تا ۸ هفته پیش از انتقال و انتقال نشا حدود دو هفته بعد از آخرین یخبندان بهاره. برای خیار و کدو: بذر مستقیم حدود تاریخ آخرین یخبندان.

چه سبزیجاتی در فصل بهار و تابستان کاشته می‌شوند؟

اوایل بهار سبزی‌های فصل خنک مثل کاهو، اسفناج، تربچه، چغندر و هویج؛ بعد از رفع یخبندان صیفی‌های گرمادوست مثل گوجه، فلفل، بادمجان، خیار، کدو و ریحان.

بهترین خاک برای کاشت صیفی جات چیست؟

خاک زهکش‌دار و غنی از مواد آلی با pH حدود ۶ تا ۶٫۸ برای گوجه. پیش از کاشت کمپوست یا کود دامی پوسیده اضافه کنید.

جدول زمان کاشت سبزیجات و صیفی جات را از کجا بگیریم؟

جدول این مطلب زمان کاشت را نسبت به آخرین یخبندان بهاره می‌دهد. تاریخ یخبندان شهر خود را از هواشناسی یا جهاد کشاورزی شهرستان بگیرید و جدول را با آن تطبیق دهید.

زمان کاشت سبزی ریحان کی است؟

بعد از رفع خطر یخبندان بهاره به صورت بذر مستقیم، یا ۶ تا ۸ هفته زودتر در خانه برای نشا.

اگر نشای گوجه را زود بکاریم چه می‌شود؟

سرما رشد نشا را متوقف می‌کند و یخبندان آن را از بین می‌برد. صبر کنید تا دمای شب به طور پیوسته بالای حدود ۷ درجه بماند.

تاریخ بروزرسانی: ۱۴ مهر ۱۴۰۵ | نویسنده: تیم تحریریه سبزمنظر

منابع

1. Colorado State University Extension: Vegetable Planting Guide
2. Cornell Garden-Based Learning: Tomato growing guide
3. University of Minnesota Extension: Growing tomatoes
4. Clemson Cooperative Extension HGIC: Pepper
5. Virginia Cooperative Extension: Vegetable Gardening in Containers
6. University of Minnesota Extension: Growing spinach and Swiss chard
7. University of Minnesota Extension: Growing basil