آموزش تصویری کاشت سبزی در باغچه

اگر حیاط، پشت‌بام یا گوشه‌ای خاکی در خانه دارید، یک باغچه کوچک سبزی می‌تواند بخش زیادی از سبزی خوردن خانواده را تأمین کند. کاشت سبزی در باغچه با کاشت در گلدان فرق‌هایی دارد: خاک باید آماده شود، ردیف‌ها و فاصله‌ها اهمیت پیدا می‌کنند و آبیاری به شکل دیگری انجام می‌شود. در این آموزش تصویری، مراحل را از آماده کردن زمین تا برداشت به زبان ساده توضیح داده‌ایم. اگر قصد کاشت در زمین بزرگ‌تر دارید، مطلب کاشت صیفی جات در زمین کشاورزی را هم ببینید.

پاسخ کوتاه: برای کاشت سبزی در باغچه، جایی را انتخاب کنید که دست‌کم ۶ تا ۸ ساعت آفتاب مستقیم بگیرد، خاک را بیل بزنید و کمپوست به آن اضافه کنید، بذر را به عمق دو تا سه برابر قطرش در ردیف‌های مرتب بکارید و بعد از سبز شدن تنک کنید. سبزی‌ها به طور میانگین هفته‌ای حدود ۲٫۵ سانتی‌متر آب (باران یا آبیاری) نیاز دارند.

آماده کردن باغچه

جای مناسب

نور مهم‌ترین شرط است. بیشتر سبزی‌ها حداقل ۸ ساعت آفتاب مستقیم می‌خواهند. سبزی‌های برگی و ریشه‌ای با حدود ۶ ساعت هم کنار می‌آیند، ولی گیاهان میوه‌دار مثل گوجه دست‌کم ۸ و ترجیحاً ۱۰ ساعت آفتاب لازم دارند. اگر بخشی از باغچه سایه است، آن قسمت را به سبزی‌های برگی مثل کاهو و اسفناج بدهید.

محل باغچه بهتر است نزدیک شیر آب باشد تا آبیاری راحت‌تر انجام شود، و در معرض باد مستقیم نباشد.

انتخاب سبزی‌ها

با توجه به ذائقه خانواده و شرایط منطقه انتخاب کنید. ریحان، شاهی، تره، جعفری، شوید و نعناع از سبزی‌های پرمصرف ایرانی هستند. گیاهان معطری مثل پونه، آویشن و مریم گلی هم گزینه‌های خوبی برای یک گوشه باغچه‌اند. قبل از کاشت، ببینید هر سبزی در آب‌وهوای شما چه زمانی بهتر رشد می‌کند.

آماده‌سازی خاک

خاک را بیل بزنید تا سست شود و سنگ، ریشه علف‌های هرز و کلوخ‌ها را جدا کنید. برای سبزی‌های ریشه‌ای مثل تربچه، خاک را حداقل ۱۵ سانتی‌متر و برای انواع بلندتر ۳۰ سانتی‌متر یا بیشتر سست کنید. مثلاً تربچه خاک زهکش‌دار کمی اسیدی تا خنثی با pH ۶ تا ۷ را می‌پسندد و برای ریحان pH بین ۶ تا ۷٫۵ مناسب است. اگر از خاک باغچه‌تان مطمئن نیستید، یک آزمایش خاک بهترین راه برای فهمیدن pH و کمبودهاست.

کمپوست را قبل از کاشت به خاک اضافه کنید. اگر از کود حیوانی استفاده می‌کنید، آن را بهتر است دو تا شش ماه قبل از کاشت به خاک بدهید و در ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر بالای خاک مخلوط کنید. برای سبزی‌هایی که بخش خوراکی‌شان با خاک تماس دارد، مثل سبزی‌های برگی و ریشه‌ای، دست‌کم ۱۲۰ روز بین پخش کود حیوانی تازه و برداشت فاصله لازم است. کود حیوانی کمپوست‌شده بوی کمتری دارد و بیشتر بذر علف‌های هرز و عوامل بیماری‌زای آن از بین رفته است. کود سگ، گربه و خوک را در باغچه سبزی استفاده نکنید.

روش کاشت سبزی خوردن در باغچه

۱. ردیف‌بندی

با یک چوب یا دسته شن‌کش، شیارهای کم‌عمق و موازی در خاک بکشید. ردیف‌ها را مرتب و با فاصله بکشید تا بعداً تنک کردن، وجین علف هرز و برداشت آسان‌تر شود. روی هر ردیف برچسب بزنید تا بدانید چه بذری کاشته‌اید.

۲. بذرکاری مستقیم

بذر را در عمقی معادل دو تا سه برابر بزرگ‌ترین قطر آن بکارید. بذرهای ریز مثل شاهی و جعفری فقط لایه نازکی خاک می‌خواهند و اگر عمیق بکارید، سبز نمی‌شوند. بعد از کاشت، روی خاک را آرام صاف کنید و با آب‌پاش ملایم مرطوب کنید تا بذرها جابه‌جا نشوند.

۳. کاشت نشا

برخی سبزی‌ها مثل ریحان را می‌توان اول در ظرف‌های کوچک داخل خانه سبز کرد و بعد به باغچه برد. ریحان را ۶ تا ۸ هفته قبل از انتقال به بیرون در خانه بکارید و فقط بعد از رفتن خطر یخبندان به باغچه ببرید. برای کاشت نشا، حفره‌ای کمی بزرگ‌تر از ریشه بکنید، حدود یک لیوان آب در حفره بریزید، نشا را بگذارید و دورش را با خاک پر کنید.

۴. تنک کردن

وقتی گیاهچه‌ها چند برگ واقعی درآوردند، گیاهچه‌های اضافه را بیرون بکشید تا بقیه جای کافی داشته باشند. مثلاً جعفری را وقتی ۵ تا ۷ سانتی‌متر قد کشید تنک کنید. گیاهچه‌های تنک‌شده بسیاری از سبزی‌ها خوردنی‌اند و می‌توانید در سالاد استفاده کنید.

۵. کاشت پله‌ای

برای اینکه همه سبزی‌ها یک‌جا نرسند و در طول فصل برداشت داشته باشید، هر یک تا دو هفته یک ردیف تازه بکارید.

فصل کاشت

فصل کاشت را دما تعیین می‌کند، نه تقویم ثابت. سبزی‌های فصل خنک مثل کاهو، اسفناج، تربچه و نخود را اوایل بهار و دوباره اواخر تابستان برای برداشت پاییزه می‌کارند؛ این سبزی‌ها زیر حدود ۲۱ درجه سانتی‌گراد بهتر رشد می‌کنند. سبزی‌های فصل گرم مثل گوجه، خیار، لوبیا و کدو را فقط بعد از آخرین یخبندان و گرم شدن خاک بکارید.

منبع جدول: ترویج کشاورزی دانشگاه ایالتی اورگان (دما به سانتی‌گراد). برای جزئیات صیفی‌جات، مطلب زمان کاشت صیفی جات در بهار را ببینید.

آبیاری

سبزی‌ها به طور میانگین هفته‌ای حدود ۲٫۵ سانتی‌متر آب نیاز دارند؛ اگر باران نبارد، باید این مقدار را با آبیاری جبران کنید. آب را پای گیاه و روی خاک بدهید، نه روی برگ‌ها، تا بیماری‌ها کمتر پخش شوند. آبیاری عمیق و منظم بهتر از آب دادن سطحی و روزانه است، چون ریشه را به عمق خاک می‌برد.

تا زمانی که بذرها سبز نشده‌اند، سطح خاک نباید خشک شود. بعد از سبز شدن، یک لایه ۲٫۵ تا ۵ سانتی‌متری مالچ (مثل کاه یا برگ خشک خردشده) روی خاک بریزید تا رطوبت را نگه دارد و جلوی علف‌های هرز را بگیرد. نوسان شدید رطوبت، مثلاً خشکی طولانی و بعد آبیاری سنگین، در سبزی‌های ریشه‌ای مثل تربچه باعث ترک خوردن ریشه می‌شود.

برداشت

زمان برداشت به نوع سبزی بستگی دارد. تربچه معمولاً ۳ تا ۵ هفته بعد از کاشت آماده است. اسفناج حدود ۴۰ روز و کاهو برگی حدود ۶۰ روز تا برداشت کامل زمان می‌برد، ولی برگ‌های جوانش را زودتر هم می‌توان چید.

بسیاری از سبزی‌های برگی بعد از چیدن دوباره رشد می‌کنند. کاهو برگی را حدود ۲٫۵ سانتی‌متر بالای خاک ببرید تا از پایه دوباره برگ بدهد. جعفری را از ساقه‌های بیرونی و نزدیک خاک بچینید. ریحان را بالای یک جفت برگ قیچی کنید تا از همان محل شاخه تازه بدهد.

تناوب کاشت

سبزی‌های یک خانواده را بیش از یک بار در سه سال در یک نقطه از باغچه نکارید. این کار از جمع شدن آفات و بیماری‌های خاص آن خانواده در خاک جلوگیری می‌کند.

مطالب مرتبط

اگر جای باغچه ندارید، می‌توانید بسیاری از همین سبزی‌ها و صیفی‌ها را در ظرف بکارید. راهنمای آموزش کاشت صیفی جات در گلدان را ببینید.

سوالات متداول

صفر تا صد کاشت سبزی در باغچه چیست؟

جای آفتابی انتخاب کنید، خاک را بیل بزنید و کمپوست اضافه کنید، ردیف بکشید، بذر را به عمق دو تا سه برابر قطرش بکارید، خاک را تا سبز شدن مرطوب نگه دارید، گیاهچه‌ها را تنک کنید، مالچ بریزید و هفته‌ای حدود ۲٫۵ سانتی‌متر آب برسانید.

روش کاشت سبزی خوردن در باغچه چگونه است؟

بیشتر سبزی‌های خوردن مثل شاهی، تره، جعفری و شوید را می‌توان مستقیم با بذر در ردیف‌های کم‌عمق کاشت. ریحان را هم می‌توان مستقیم کاشت یا اول در خانه نشا کرد و بعد از رفتن خطر یخبندان به باغچه برد.

فصل کاشت سبزی خوردن در باغچه کی است؟

سبزی‌های فصل خنک مثل کاهو، اسفناج و تربچه را اوایل بهار و دوباره اواخر تابستان بکارید. سبزی‌های حساس به سرما مثل ریحان را بعد از گرم شدن هوا و رفتن خطر یخبندان بکارید.

سبزی‌های باغچه را چه ساعتی آبیاری کنیم؟

آبیاری صبح و پای گیاه توصیه می‌شود. آب را روی خاک بریزید نه روی برگ‌ها، تا بیماری‌ها کمتر پخش شوند.

تاریخ بروزرسانی: ۱۴ مهر ۱۴۰۵ | نویسنده: تیم تحریریه سبزمنظر

منابع

1. NC State Extension: Home Vegetable Gardening, A Quick Reference Guide
2. University of Delaware Cooperative Extension: Vegetable Garden Basics
3. Iowa State University Extension: Using Manure in the Home Garden
4. Iowa State University Extension: Cool and Warm Season Vegetables
5. Oregon State University Extension: Soil Temperature Conditions for Vegetable Seed Germination
6. Colorado State University Extension: Vegetable Planting Guide
7. University of Minnesota Extension: Growing Radishes
8. University of Minnesota Extension: Growing Basil
9. University of Minnesota Extension: Growing Parsley
10. Utah State University Extension: Root Crops, Physiological Problems
11. University of Vermont Extension: Growing Vegetables and Herbs in Containers
12. RHS: How to Grow Salad Leaves
13. University of Maryland Extension: Harvesting Plants Grown in Salad Tables or Salad Boxes