کاشت سبزی در گلدان پلاستیکی
فهرست مطالب
گلدان پلاستیکی ارزان، در دسترس و سبک است و برای سبزی‌کاری در آپارتمان انتخاب رایجی است. ولی موفقیت در آن بیشتر از هر چیز به دو نکته بستگی دارد: اندازه درست و زهکشی درست. این مطلب فقط روی همین دو موضوع و تفاوت گلدان پلاستیکی با گلدان سفالی تمرکز دارد. برای آموزش کامل مراحل و انتخاب سبزی، راهنمای اصلی کاشت سبزی در گلدان را بخوانید.
پاسخ کوتاه: برای کاشت سبزی در گلدان پلاستیکی، گلدانی با عمق دستکم ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر و سوراخ زهکشی انتخاب کنید، به جای خاک خالی باغچه از ترکیب سبک خاک گلدان و کمپوست استفاده کنید و آبیاری را با خشک شدن سطح خاک تنظیم کنید. گلدان پلاستیکی رطوبت را بیشتر از سفال نگه میدارد، پس خطر آب‌ماندگی در آن بیشتر است.
مزایا و معایب گلدان پلاستیکی
ترویج کشاورزی ویرجینیا گلدان سفالی، چوبی، پلاستیکی و فلزی را برای کاشت سبزی قابل استفاده می‌داند و تفاوت اصلی را این‌طور توضیح می‌دهد: گلدان سفالی به خاطر تبخیر آب از دیواره‌های متخلخل، به آبیاری بیشتری نیاز دارد، ولی گلدان پلاستیکی رطوبت را مدت طولانی‌تری نگه میدارد. همین یک ویژگی، هم مزیت گلدان پلاستیکی است و هم عیب آن.
| ویژگی | گلدان پلاستیکی | گلدان سفالی |
|---|---|---|
| نگهداری رطوبت | بیشتر؛ آبیاری کمتر | کمتر؛ آبیاری بیشتر |
| خطر آب‌ماندگی ریشه | بیشتر، اگر زهکشی ضعیف باشد | کمتر |
| وزن | سبکتر؛ جابه‌جایی آسان | سنگین‌تر |
| سوراخ کردن | با دریل یا میخ داغ آسان است | دشوار و احتمال شکستن |
مزایا
- آبیاری کمتر: در بالکن آفتابی و تابستان گرم، گلدان پلاستیکی دیرتر خشک میشود و برای کسی که هر روز خانه نیست مناسب‌تر است.
- سبک بودن: برای پشت‌بام و بالکنی که نباید وزن زیادی تحمل کند بهتر است. مرکز ترویج دانشگاه راتگرز یادآوری می‌کند که مخلوط خاکی دو تا سه برابر سنگین‌تر از بستر کشت سبک است؛ با گلدان پلاستیکی و بستر سبک، جابه‌جایی گلدان آسان‌تر میشود.
- قابل سوراخ کردن: اگر سوراخ زهکشی کافی نداشت، خودتان سوراخ اضافه کنید.
- استفاده دوباره: سطل، جعبه و ظرف‌های پلاستیکی بلااستفاده خانه را میشود گلدان کرد.
معایب
- آب‌ماندگی: اگر سوراخ کافی نباشد، آب ته گلدان می‌ماند و ریشه هوا نمی‌گیرد.
- ظرف‌های نامناسب: ترویج کشاورزی دانشگاه نیوهمپشایر توصیه می‌کند از ظرف‌هایی که ممکن است مواد سمی داشته باشند، مثل سطل‌های پلاستیکی که قبلاً مواد شیمیایی در آن‌ها نگهداری شده، استفاده نکنید.
اندازه و زهکشی گلدان
عمق و حجم گلدان
ترویج کشاورزی ویرجینیا می‌گوید بیشتر سبزیها به گلدانی با عمق دستکم ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر نیاز دارند. در نسخه قبلی این مطلب، گلدانی با ارتفاع ۲۰ تا ۲۵ سانتیمتر را برای سبزی خوردن پیشنهاد کرده بودیم که با این توصیه هم‌خوان است. همان منبع حداقل حجم گلدان را برای هر سبزی این‌طور ذکر می‌کند (تبدیل به لیتر از ماست):
| سبزی | حداقل حجم گلدان |
|---|---|
| تربچه | حدود نیم لیتر |
| کاهو برگی | حدود ۲ لیتر |
| سبزی معطر (تره، جعفری) | گلدان حدود ۱۵ سانتی‌متری |
| گوجه گیلاسی | حدود ۴ لیتر |
| فلفل دلمه | حدود ۸ لیتر |
| بادمجان و خیار | حدود ۱۹ لیتر |
برای سبزی خوردن مثل تره، جعفری، گشنیز و شاهی، گلدان پهن و کم‌ارتفاع (با همان حداقل عمق) بهتر از گلدان باریک و بلند است، چون بذر بیشتری در آن جا میشود. اسفناج ریشه بلندتری دارد؛ اگر کاشت اسفناج را در نظر دارید، گلدان را عمیق‌تر انتخاب کنید.
سوراخ زهکشی
ترویج کشاورزی ویرجینیا تأکید می‌کند گلدان باید در کف سوراخ زهکشی داشته باشد تا ریشه در آب نماند. بیشتر گلدان‌های پلاستیکی آماده سوراخ دارند، ولی ظرف‌های بازیافتی معمولاً ندارند. مرکز ترویج دانشگاه راتگرز برای ظرف‌های پلاستیکی بسته، سوراخ‌هایی به قطر حدود ۰٫۶ سانتیمتر در دیواره‌ها و نزدیک کف پیشنهاد می‌کند.
چند نکته عملی:
- اگر گلدان فقط یک سوراخ کوچک دارد، چند سوراخ دیگر اضافه کنید.
- زیر گلدان بشقاب بگذارید تا آب کف بالکن را خراب نکند، ولی آبی را که در بشقاب جمع میشود بعد از آبیاری خالی کنید.
- گلدان را مستقیم روی زمین صاف نگذارید؛ با دو تکه چوب یا آجر کمی بالاتر بیاورید تا سوراخ‌ها بسته نشوند.
- روی سوراخ‌ها یک تکه توری یا پارچه نازک بگذارید تا خاک بیرون نریزد.
خاک مناسب
خاک خالی باغچه برای گلدان مناسب نیست. ترویج کشاورزی ویرجینیا توضیح می‌دهد که ذرات بسیار ریز خاک رسی در گلدان رفتار بدتری دارند و دانشگاه نیوهمپشایر هم خاک باغچه را برای گلدان بیش از حد سنگین می‌داند. راتگرز می‌گوید بستر کشت سبک بهتر هوادهی میشود، به اندازه خاک فشرده نمی‌شود و بذر علف هرز و عامل بیماری ندارد.
ترکیبی که ترویج کشاورزی ویرجینیا پیشنهاد می‌کند یک قسمت پیت، یک قسمت خاک لومی باغچه و یک قسمت ماسه درشت تمیز یا پرلیت است. آن منبع کود شیمیایی هم به ترکیب اضافه می‌کند؛ ما به جای آن کمپوست رسیده پیشنهاد می‌کنیم. دانشگاه نیوهمپشایر افزودن تا ۵۰ درصد کمپوست به بستر کشت پیش از کاشت را برای تأمین مواد غذایی اولیه ذکر می‌کند.
در نسخه قبلی این مطلب ترکیب ماسه، خاک باغچه، خاک برگ و کود را پیشنهاد کرده بودیم که با این توصیه‌ها هم‌خوان است، به شرط اینکه «کود» همان کود طبیعی یا کمپوست باشد. جزئیات هر جزء خاک را در مطلب خاک مناسب برای کاشت سبزی خوردن در گلدان نوشته‌ایم.
مراحل کاشت سبزی در گلدان پلاستیکی
- آماده کردن گلدان: گلدان را بشویید، سوراخ‌های زهکشی را بررسی کنید و اگر لازم است سوراخ اضافه کنید.
- پر کردن گلدان: بستر کشت را الک کنید تا کلوخ نداشته باشد و گلدان را تا چند سانتیمتر زیر لبه پر کنید. این فاصله جای آب را هنگام آبیاری نگه میدارد.
- مرطوب کردن خاک: خاک را با آب‌پاش کمی مرطوب کنید، ولی خیس نکنید؛ در خاک خیس پخش کردن بذر سخت میشود.
- کاشت بذر: بذر سبزی را یکنواخت روی خاک بپاشید و روی آن یک لایه نازک خاک بریزید. بذرهای ریز مثل ریحان و شاهی را خیلی عمیق نکارید.
- پوشاندن تا سبز شدن: در تجربه قبلی‌مان، تا سبز شدن بذرها یک روزنامه روی گلدان پهن می‌کردیم و از روی روزنامه آب می‌دادیم تا آب بذرها را جابه‌جا نکند و سطح خاک خشک نشود. وقتی جوانه‌ها روزنامه را بالا دادند، آن را برمی‌داشتیم.
- بردن به نور: بلافاصله بعد از سبز شدن، گلدان را به جای روشن ببرید. اگر نهال‌ها در تاریکی بمانند، دراز و ضعیف می‌شوند.
- تنک کردن: اگر بوته‌ها خیلی متراکم سبز شدند، چند تا را بکنید تا بقیه جا داشته باشند.
نکات نگهداری
آبیاری در گلدان پلاستیکی
دانشگاه نیوهمپشایر توصیه می‌کند وقتی خاک تا عمق حدود ۰٫۶ سانتیمتر خشک شد، کامل آبیاری کنید. ترویج کشاورزی ویرجینیا می‌گوید گلدان‌ها را دستکم روزی یک بار و در روزهای گرم، خشک یا بادی دو بار بررسی کنید. چون گلدان پلاستیکی رطوبت را بیشتر نگه میدارد، قبل از هر آبیاری انگشت خود را در خاک فرو کنید؛ اگر هنوز مرطوب است، صبر کنید. آبیاری بیش از حد اکسیژن را از ریشه می‌گیرد.
نور
ترویج کشاورزی ویرجینیا می‌گوید سبزیهای برگی و ریشه‌ای سایه نسبی را تحمل می‌کنند، ولی سبزیهای میوه‌دار دستکم ۶ ساعت آفتاب مستقیم می‌خواهند. اگر گلدان کنار پنجره است، هر چند روز آن را بچرخانید.
تغذیه طبیعی
بعد از چند هفته، مواد غذایی خاک گلدان کم میشود. به جای کود شیمیایی، یک لایه نازک کمپوست روی خاک بریزید و کمی با خاک سطحی مخلوط کنید. در نسخه قبلی این مطلب گفته بودیم اگر کود طبیعی نداشتید می‌توانید از کود شیمیایی استفاده کنید؛ این توصیه را حذف کرده‌ایم و فقط کود طبیعی پیشنهاد می‌کنیم.
آفت
گلدان‌ها را مرتب بررسی کنید. شته و حشرات کوچک را با دست یا با شستن برگ‌ها زیر آب روان جدا کنید. در نسخه قبلی این مطلب پاشیدن مخلوط آب و الکل را پیشنهاد کرده بودیم؛ چون منبع معتبری برای بی‌خطر بودن آن روی سبزی خوراکی پیدا نکردیم، این توصیه را حذف کردیم.
جابه‌جایی فصلی
یکی از مزیت‌های گلدان پلاستیکی سبک بودن آن است. در گرمای تابستان، گلدان سبزی برگی را به نیم‌سایه ببرید و در سرمای زمستان به داخل خانه یا کنار پنجره روشن بیاورید.
بعد از سبزی، چه بکاریم؟
گلدان پلاستیکی بزرگ‌تر برای گیاهان دیگر هم به کار می‌آید. اگر دنبال یک آزمایش متفاوت هستید، کاشت هسته آووکادو را امتحان کنید که بعد از جوانه زدن در آب، به گلدان منتقل میشود.
سوالات متداول
خاک مناسب برای کاشت سبزی خوردن در گلدان پلاستیکی چیست؟
ترکیبی سبک از پیت یا کوکوپیت، کمی خاک لومی و ماسه درشت یا پرلیت، همراه کمپوست رسیده. خاک خالی باغچه در گلدان سفت میشود و زهکشی را خراب می‌کند.
زمان کاشت سبزی در گلدان کی است؟
به نوع سبزی بستگی دارد. سبزیهای فصل خنک مثل اسفناج و کاهو را در بهار زود و پاییز بکارید و سبزیهای گرمادوست مثل ریحان را بعد از رفع خطر سرمای بهاره.
گلدان پلاستیکی برای سبزی بهتر است یا سفالی؟
هر دو مناسباند. گلدان پلاستیکی رطوبت را بیشتر نگه میدارد و سبکتر است؛ سفالی زودتر خشک میشود و آبیاری بیشتری میخواهد. در گلدان پلاستیکی به زهکشی بیشتر توجه کنید.
گلدان پلاستیکی سبزی چقدر عمق داشته باشد؟
دستکم ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر برای بیشتر سبزیها، طبق ترویج کشاورزی ویرجینیا.
آیا می‌توان از سطل پلاستیکی برای کاشت سبزی استفاده کرد؟
بله، به شرط اینکه قبلاً مواد شیمیایی در آن نگهداری نشده باشد و سوراخ زهکشی کافی داشته باشد.
تاریخ بروزرسانی: ۱۴ مهر ۱۴۰۵ | نویسنده: تیم تحریریه سبزمنظر
