گلدان مخصوص کاشت سبزی؛ راهنمای انتخاب
فهرست مطالب
گلدانی که برای سبزی انتخاب می‌کنید، روی اینکه هر چند وقت آب بدهید، ریشه چقدر جا داشته باشد و حتی سالم ماندن گیاه اثر مستقیم دارد. خبر خوب این است که «گلدان مخصوص سبزیکاری» لازم نیست گران یا خاص باشد؛ هر ظرفی که چند ویژگی ساده را داشته باشد، کار می‌کند. در این راهنما این ویژگی‌ها را توضیح می‌دهیم و می‌گوییم چطور با وسایل خانه گلدان سبزی بسازید. مراحل کاشت را هم در راهنمای کاشت سبزی در گلدان آورده‌ایم.
پاسخ کوتاه: گلدان مناسب کاشت سبزی باید سوراخ زهکشی داشته باشد، دستکم ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر عمق داشته باشد و اندازه‌اش با گیاه جور باشد. پلاستیک سبک است و رطوبت را بهتر نگه میدارد، سفال زودتر خشک میشود و چوب سرو یا ردوود سال‌ها دوام می‌آورد. گلدان تیره را زیر آفتاب کامل نگذارید.
ویژگی‌های گلدان سبزیکاری
قبل از اینکه سراغ جنس و شکل برویم، این چهار ویژگی را در هر گلدانی بررسی کنید:
- سوراخ زهکشی: راهنمای ترویجی دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی می‌گوید همه ظرف‌ها به سوراخ زهکشی نیاز دارند تا ریشه در آب نماند و نپوسد.
- عمق کافی: دانشگاه ویرجینیا حداقل ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر عمق را برای رشد مناسب ریشه لازم میداند.
- حجم متناسب با گیاه: گلدان کوچک زود خشک میشود. دانشگاه کارولینای شمالی می‌گوید ظرف بزرگ‌تر دیرتر خشک میشود و آبیاری کمتری می‌خواهد.
- جنس سالم: ظرفی که مواد سمی پس ندهد و تمیز باشد.
در نسخه قبلی این مطلب گفته بودیم گلدانی که حدود یک‌سوم بلندی گیاه باشد بهترین عملکرد را دارد. چون منبع معتبری برای این قاعده پیدا نکردیم، آن را با جدول اندازه منابع ترویجی (پایین‌تر) جایگزین کردیم.
جنس گلدان
دانشگاه کارولینای شمالی جنس گلدان‌ها را بر اساس تخلخل در سه گروه دسته‌بندی می‌کند: متخلخل (سفال، سرامیک بدون لعاب، تراکوتا)، نیمه‌متخلخل (چوب، الیاف فشرده) و غیرمتخلخل (پلاستیک، فلز، فایبرگلاس، سرامیک لعاب‌دار). این تقسیم‌بندی مستقیماً روی دفعات آبیاری اثر دارد.
| جنس | مزیت | عیب | مناسب برای |
|---|---|---|---|
| پلاستیک | سبک، رطوبت را خوب نگه میدارد، ارزان | رنگش زیر آفتاب طولانی کم‌رنگ میشود؛ رنگ تیره داغ میشود | بیشتر سبزیها، بالکن، جابه‌جایی |
| سفال و تراکوتا | هوای خاک بهتر عوض میشود، ظاهر طبیعی | زودتر خشک میشود؛ ممکن است در یخبندان ترک بخورد؛ شکننده | گیاهانی که خاک خشکتر را ترجیح می‌دهند، سبزیهای معطر |
| چوب | چوب سرو یا ردوود حدود ۱۰ سال دوام دارد | چوب‌های آغشته به بعضی مواد نگهدارنده مناسب نیستند | جعبه‌های بزرگ سبزی و صیفی |
| سنگی و بتنی | پایدار، باد آن را جابه‌جا نمی‌کند | بسیار سنگین؛ جابه‌جایی سخت | گیاهان بزرگ و ثابت |
منبع ویژگی‌های پلاستیک، سفال و چوب: دانشگاه کارولینای شمالی و دانشگاه ویرجینیا.
گلدان پلاستیکی
اگر ظاهر گلدان برایتان مهم نیست، پلاستیک انتخاب عملی است. دانشگاه کارولینای شمالی می‌گوید گلدان پلاستیکی سبک است و رطوبت را خوب نگه میدارد. RHS هم در یکی از مطالبش اشاره می‌کند که ظرف پلاستیکی رطوبت را بهتر از تراکوتا نگه میدارد.
یک نکته مهم: اگر گلدان در جای خیلی آفتابی است، پلاستیک سیاه یا تیره انتخاب نکنید. دانشگاه کارولینای شمالی توضیح می‌دهد که ظرف تیره گرمای بیشتری جذب می‌کند، خاک را زودتر خشک می‌کند و در تابستان گرمای زیادش ممکن است ریشه‌های ظریف را بسوزاند. گلدان روشن گرما را کمتر جذب می‌کند.
گلدان سفالی
گلدان سفالی ظاهر زیبا و طبیعی دارد و با هر گیاهی جور است. چون متخلخل است، رطوبت را سریع‌تر از دست می‌دهد؛ دانشگاه ویرجینیا می‌گوید گلدان سفالی به آبیاری بیشتری نیاز دارد. این ویژگی برای گیاهانی که خاک خشکتر را ترجیح می‌دهند مزیت است. RHS در یکی از مطالبش برای جمع‌وجور ماندن سبزیهای معطر از گلدان تراکوتا استفاده کرده است.
عیب‌های سفال: شکننده است و دانشگاه کارولینای شمالی هشدار می‌دهد که سرامیک بدون لعاب در فضای باز در طول زمستان آب جذب می‌کند، آب یخ می‌زند و گلدان ترک می‌خورد. در مناطق سرد، گلدان سفالی را زمستان به جای سرپوشیده ببرید.
گلدان چوبی
جعبه چوبی برای سبزیکاری کاربردی و زیباست و با کمی خلاقیت در خانه هم ساخته میشود. دانشگاه کارولینای شمالی می‌گوید چوب سرو یا ردوود بدون رنگ یا روکش هم حدود ۱۰ سال دوام دارد. دانشگاه ویرجینیا هم چوب‌های مقاوم به پوسیدگی مثل ردوود و سرو را ترجیح می‌دهد.
مراقب مواد نگهدارنده چوب باشید. دانشگاه ویرجینیا توصیه می‌کند از چوب آغشته به کرئوزوت، پنتاکلروفنول یا ترکیبات CCA برای کاشت سبزی استفاده نکنید و ترکیبات پایه آبی، ACQ یا آزول مس را قابل قبول‌تر میداند.
گلدان سنگی
گلدان سنگی یا بتنی بسیار سنگین است. همین سنگینی برای گیاهان بزرگ یا جاهای بادخیز مزیت است، ولی جابه‌جایی‌اش سخت است. اگر روی بالکن یا پشت‌بام می‌گذارید، وزن آن همراه خاک خیس را در نظر بگیرید.
اندازه و عمق
هر سبزی به حجم و عمق متفاوتی نیاز دارد. جدول زیر حداقل حجم را از دانشگاه ویرجینیا و حداقل عمق را از دانشگاه ایالتی کلرادو و RHS آورده است.
| سبزی | حداقل حجم ظرف | حداقل عمق یا عرض |
|---|---|---|
| تربچه | حدود نیم لیتر | عمق حدود ۲۰ سانتیمتر |
| کاهو برگی | حدود ۲ لیتر | عمق حدود ۲۰ سانتیمتر |
| چغندر و چغندر برگی | حدود ۲ لیتر | عمق حدود ۲۰ سانتیمتر |
| پیازچه | حدود ۲ لیتر | عرض دستکم ۳۰ سانتیمتر برای کاشت بذر (RHS) |
| هویج | حدود ۱ لیتر | عمق حدود ۳۰ سانتیمتر |
| جعفری | – | عرض و عمق دستکم ۲۵ سانتیمتر (RHS) |
| کلم پیچ | حدود ۱۹ لیتر | عمق حدود ۲۵ سانتیمتر |
| فلفل | حدود ۷٫۵ لیتر | عمق حدود ۲۰ سانتیمتر |
| گوجه فرنگی | حدود ۱۹ لیتر | عمق حدود ۳۰ سانتیمتر |
حجم‌ها از واحدهای آمریکایی به لیتر تبدیل و گرد شده‌اند. برای سبزی خوردن‌های برگی، یک گلدان یا جعبه پهن با عمق ۲۰ سانتیمتر معمولاً کافی است و میشود چند بوته را کنار هم کاشت. اگر نمی‌دانید کدام سبزی را چه فصلی بکارید، جدول فصل کاشت سبزیجات را ببینید.
زهکشی
زهکشی مهم‌ترین ویژگی گلدان است. اگر گلدان سوراخ ندارد، خودتان کف آن را سوراخ کنید. دانشگاه کارولینای شمالی دو نکته کاربردی دیگر هم دارد:
- جای سوراخ: اگر گلدان روی سطح صاف و سفت قرار می‌گیرد، سوراخ‌ها بهتر است حدود نیم تا یک سانتیمتر بالاتر از کف باشند تا آب راحت خارج شود.
- سنگریزه کف گلدان نریزید: شاید شنیده باشید که لایه سنگریزه یا پوکه کف گلدان زهکشی را بهتر می‌کند. این منبع صریحاً می‌گوید این کار را نکنید؛ لایه سنگریزه باعث میشود آب درست بالای آن در خاک جمع شود و زهکشی بدتر شود.
خاک گلدان هم در زهکشی نقش دارد. خاک خالص باغچه در گلدان آب زیادی نگه میدارد و هوای کافی به ریشه نمی‌رساند؛ از خاک گلدان سبک یا مخلوط پیت‌ماس، خاک لوم و ماسه درشت یا پرلیت استفاده کنید.
ساخت گلدان سبزی در خانه
دانشگاه ویرجینیا می‌گوید هر ظرفی که زهکشی خوب داشته باشد و زیر آفتاب بیش از حد داغ نشود، می‌تواند گلدان سبزی باشد. چند ایده ارزان از وسایل خانه:
- سطل یا ظرف پلاستیکی بزرگ: کفش را سوراخ کنید؛ برای گوجه و صیفی‌جات مناسب است.
- جعبه میوه چوبی یا پلاستیکی: دیواره‌اش را با پارچه یا گونی بپوشانید تا خاک نریزد. برای سبزی خوردن‌های برگی عالی است.
- آبکش قدیمی: سوراخ‌های فراوانش زهکشی را تضمین می‌کند. روشش را در مطلب کاشت سبزی در آبکش توضیح داده‌ایم.
- جعبه چوبی دست‌ساز: با چند تخته چوب سالم و بدون مواد نگهدارنده سمی.
یک قانون برای همه ظرف‌های بازیافتی: قبل از استفاده تمیزشان کنید. دانشگاه کارولینای شمالی توصیه می‌کند گلدانهای کارکرده را با محلول ضدعفونی‌کننده خانگی بدون سفیدکننده بشویید تا بیماری، حشره، بذر علف هرز یا رسوب نمک در آن‌ها نماند. ظرفی که قبلاً مواد شیمیایی یا شوینده در آن بوده، برای کاشت سبزی خوراکی انتخاب نکنید.
گلدان سبزی آماده بهتر است یا دست‌ساز؟
از نظر رشد گیاه فرقی نمی‌کند؛ مهم ویژگی‌هایی است که بالا گفتیم. گلدان آماده معمولاً سوراخ زهکشی و زیرگلدانی دارد و کار را راحت‌تر می‌کند. گلدان دست‌ساز ارزان‌تر است و اندازه‌اش را خودتان انتخاب می‌کنید. اگر گلدان زیرگلدانی دارد، آب جمع‌شده در آن را بعد از آبیاری خالی کنید تا ریشه مدت طولانی در آب نماند. ما در سبزمنظر هیچ برند یا فروشگاهی را معرفی نمی‌کنیم؛ هر گلدانی که شرایط بالا را داشته باشد مناسب است.
سوالات متداول
بهترین جنس گلدان برای سبزی چیست؟
برای بیشتر سبزیها پلاستیک روشن انتخاب عملی است، چون سبک است و رطوبت را خوب نگه میدارد. سفال زودتر خشک میشود و برای سبزیهای معطر که خاک خشکتر را تحمل میکنند مناسبتر است.
گلدان سبزی چقدر عمق داشته باشد؟
دستکم ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر. سبزیهای برگی با ۲۰ سانتیمتر کنار میآیند، ولی هویج و گوجه حدود ۳۰ سانتیمتر عمق میخواهند.
کف گلدان سبزی پوکه بریزیم؟
خیر. طبق دانشگاه کارولینای شمالی، لایه سنگریزه یا پوکه زهکشی را بدتر می‌کند. سوراخ زهکشی و خاک گلدان سبک کافی است.
کاشت سبزی در گلدان پلاستیکی مشکلی ندارد؟
نه، پلاستیک یکی از رایجترین گلدانهای سبزیکاری است. فقط سوراخ زهکشی داشته باشد و اگر زیر آفتاب کامل است، رنگ روشن انتخاب کنید.
گلدان سبزی را کجا بگذاریم؟
به نوع سبزی بستگی دارد. طبق دانشگاه ویرجینیا، سبزیهای برگی و ریشهای سایه نسبی را تحمل میکنند، ولی صیفیهای میوهای مثل گوجه و فلفل دستکم ۶ ساعت آفتاب مستقیم میخواهند. گلدان تیره را در آفتاب کامل نگذارید.
اندازه گلدان برای سبزی خوردن چقدر باشد؟
برای سبزیهای برگی مثل کاهو و چغندر برگی، دانشگاه ویرجینیا ظرف حدود ۲ لیتری را حداقل میداند. اگر چند نوع سبزی را با هم میکارید، یک جعبه پهن با عمق حدود ۲۰ سانتیمتر انتخاب کنید.
گلدان سفالی را باید قبل از کاشت خیس کنیم؟
منبع معتبری درباره این کار پیدا نکردیم. چیزی که مسلم است این است که سفال آب را جذب می‌کند و خاکش زودتر خشک میشود؛ پس بعد از کاشت، رطوبت خاک را بیشتر بررسی کنید.
تاریخ بروزرسانی: ۱۴ مهر ۱۴۰۵ | نویسنده: تیم تحریریه سبزمنظر
