کاشت تربچه در گلدان؛ مرحله به مرحله

تربچه از ساده‌ترین و سریع‌ترین سبزی‌ها برای شروع کاشت سبزی در گلدان است. چند هفته بعد از کاشت بذر، تربچه‌های ترد و تازه آماده برداشت‌اند و برای این کار نه باغ لازم دارید نه وسایل خاص؛ یک گلدان کم‌عمق روی بالکن، لبه پنجره یا پشت‌بام کافی است. در این راهنما، کاشت تربچه در گلدان را مرحله به مرحله و با روش طبیعی، از انتخاب زمان کاشت تا برداشت و دلایل رشد نکردن تربچه، توضیح داده‌ایم.

پاسخ کوتاه: تربچه سبزی فصل خنک است. بذر را در گلدانی با حداقل ۱۵ سانتی‌متر عمق، در عمق ۰٫۶ تا ۱٫۳ سانتی‌متر و با فاصله حدود ۲٫۵ سانتی‌متر بکارید، بعد از سبز شدن تنک کنید تا هر بوته حدود ۵ سانتی‌متر جا داشته باشد و خاک را یکنواخت مرطوب نگه دارید. تربچه معمولاً ۳ تا ۵ هفته بعد از کاشت قابل برداشت است.

تربچه با نام علمی Raphanus sativus از خانواده شب‌بوییان (کلم‌ها) است. رایج‌ترین نوع آن تربچه گرد قرمز است، ولی انواع سفید، صورتی و بنفش و همچنین انواع درشت و کشیده مثل ترب سفید (دایکون) و ترب سیاه هم وجود دارد.

زمان کاشت تربچه

تربچه از سبزی‌های فصل خنک است و در گرمای تابستان خوب رشد نمی‌کند. در منابع ترویجی، کاشت بهاره «به محض اینکه خاک قابل کار شد» و کاشت دوم در اواخر تابستان برای برداشت پاییزه توصیه می‌شود. تربچه در برابر سرما مقاوم است و جزو سبزی‌هایی دسته‌بندی می‌شود که یخبندان سبک را تحمل می‌کنند.

دما مهم‌تر از تاریخ تقویم است. بذر تربچه از دمای خاک حدود ۴ درجه سانتی‌گراد به بالا جوانه می‌زند، محدوده مناسب جوانه‌زنی آن ۷ تا ۳۲ درجه است و بالاتر از ۳۵ درجه جوانه‌زنی متوقف می‌شود. در شرایط مناسب، گیاهچه‌ها ظرف ۱۰ روز از خاک بیرون می‌آیند.

منبع: ترویج کشاورزی دانشگاه ایالتی اورگان.

در زمستان

چون تربچه سرما را تحمل می‌کند، در مناطقی که زمستان ملایم دارند می‌توان آن را در فصل سرد هم کاشت. در مناطق سرد، گلدان تربچه را داخل خانه و کنار پنجره آفتابی بگذارید تا دمای خاک از حداقل لازم برای جوانه‌زنی پایین‌تر نرود. یادتان باشد گیاهچه‌ای که نور کافی نگیرد دراز و ضعیف می‌شود؛ پس پرنورترین پنجره خانه را انتخاب کنید.

در تابستان

کاشت تربچه در تابستان ممکن است، ولی نتیجه معمولاً ضعیف‌تر است. دمای بالا در دوره رشد، طعم تربچه را تندتر و تلخ‌تر می‌کند و ترکیب روزهای بلند و گرما باعث می‌شود گیاه زود به گل برود (ساقه گل بدهد) و ریشه درست تشکیل نشود. اگر در تابستان می‌کارید، گلدان را جایی بگذارید که صبح آفتاب بگیرد و بعدازظهر در سایه باشد؛ سبزی‌های فصل خنک با ۳ تا ۵ ساعت آفتاب مستقیم هم رشد می‌کنند. خاک را هم مرطوب و خنک نگه دارید.

خاک و گلدان مناسب

اندازه گلدان

گلدان‌های پهن و کم‌عمق (مثل گلدان‌های مستطیلی) برای تربچه گرد مناسب‌اند. برای تربچه‌های معمولی، خاک باید دست‌کم ۱۵ سانتی‌متر عمق داشته باشد. برای انواع بلند و کشیده مثل دایکون، خاک را ۳۰ سانتی‌متر یا بیشتر سست کنید؛ پس گلدان هم باید عمیق‌تر باشد. هر گلدانی که انتخاب می‌کنید باید کفش سوراخ زهکشی داشته باشد.

عرض گلدان تعداد تربچه‌ها را تعیین می‌کند. اگر هر بوته حدود ۵ سانتی‌متر جا بخواهد، در یک ردیف ۳۰ سانتی‌متری حدود ۶ بوته جا می‌گیرد. انواع درشت مثل دایکون به ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر فاصله بین بوته‌ها نیاز دارند.

خاک

تربچه خاک سست و زهکش‌دار می‌خواهد تا ریشه بتواند راحت باد کند. اگر سطح خاک سفت و پوسته‌پوسته شود، ریشه‌ها کج و بدشکل می‌شوند. pH خاک بهتر است کمی اسیدی تا خنثی، بین ۶ تا ۷ باشد.

برای گلدان از خاک گلدانی استفاده کنید، نه خاک باغچه. خاک باغچه در گلدان آب زیادی نگه می‌دارد، منافذ هوای کافی ندارد و ممکن است بذر علف هرز یا عامل بیماری داشته باشد. یک ترکیب ساده، پیت ماس یا کوکوپیت به همراه پرلیت است که مقداری کمپوست به آن اضافه شده باشد. کمپوست بهتر است بین ۱۵ تا ۴۰ درصد کل ترکیب باشد.

نگه داشتن رطوبت در بالکن‌های بادگیر

اگر گلدان در بالکن یا پشت‌بام بادگیر است، خاک زودتر خشک می‌شود. کوکوپیت و ورمیکولیت هر دو آب را خوب نگه می‌دارند و افزودن کمی از آن‌ها به خاک گلدان کمک می‌کند. جنس گلدان هم مهم است: گلدان سفالی و چوبی زودتر از گلدان پلاستیکی خشک می‌شوند.

مراحل کاشت

۱. آماده کردن گلدان

گلدان را بشویید، مطمئن شوید سوراخ کف آن باز است و آن را با خاک گلدانی مرطوب پر کنید. چند سانتی‌متر بالای گلدان را خالی بگذارید تا آب هنگام آبیاری بیرون نریزد.

۲. کاشت مستقیم بذر

تربچه را مستقیم در همان گلدان اصلی بکارید و نشا نکنید؛ ریشه تربچه همان بخشی است که می‌خورید و جابه‌جایی به آن آسیب می‌زند. بذر تربچه‌های کوچک را ۰٫۶ تا ۱٫۳ سانتی‌متر زیر خاک ببرید. انواع درشت‌تر را عمیق‌تر، تا حدود ۲٫۵ سانتی‌متر، بکارید. فاصله بذرها از هم حدود ۲٫۵ سانتی‌متر باشد.

۳. پوشاندن و مرطوب کردن

روی بذرها را با خاک بپوشانید و کمی با کف دست فشار دهید. سطح خاک را با آب‌پاش ملایم مرطوب کنید تا بذرها جابه‌جا نشوند. تا سبز شدن، نگذارید سطح خاک خشک شود.

۴. سبز شدن

گیاهچه‌ها معمولاً ظرف ۱۰ روز بیرون می‌آیند. در این مرحله گلدان را به پرنورترین جای ممکن منتقل کنید.

۵. تنک کردن

اگر بوته‌ها خیلی نزدیک به هم سبز شده‌اند، تنک کنید تا هر تربچه معمولی حدود ۵ سانتی‌متر جا داشته باشد. یک روش ساده این است که وقتی ریشه‌ها شروع به باد کردن کردند، یکی در میان بوته‌ها را بیرون بکشید. تربچه‌های کوچکی که بیرون می‌آورید خوردنی‌اند و آن‌هایی که می‌مانند بدون فشار هم‌سایه بزرگ‌تر می‌شوند. برگ‌های جوان تنک‌شده را هم می‌توانید در سالاد بریزید.

۶. کاشت پله‌ای

برای اینکه همه تربچه‌ها یک‌جا نرسند، هر یک تا دو هفته یک ردیف یا یک گلدان تازه بکارید تا در طول فصل خنک مدام تربچه تازه داشته باشید.

برنامه هفته به هفته تربچه گلدانی

اگر اولین بار است تربچه می‌کارید، این جدول کمک می‌کند بدانید در هر مرحله چه انتظاری داشته باشید. زمان‌ها تقریبی‌اند و به دما و نور بستگی دارند.

کاشت تربچه در باغچه

اگر به جای گلدان در باغچه می‌کارید، اصول همان است. بستر کاشت را دست‌کم ۱۵ سانتی‌متر سست کنید و برای انواع کشیده ۳۰ سانتی‌متر یا بیشتر. بذرها را در ردیف و با فاصله حدود ۲٫۵ سانتی‌متر بکارید. در باغچه، اگر هفته‌ای حدود ۲٫۵ سانتی‌متر باران نبارد، دست‌کم هفته‌ای یک بار خاک را کامل خیس کنید.

یک لایه مالچ از چمن کوتاه‌شده (بدون علف‌کش) به ضخامت ۷٫۵ تا ۱۰ سانتی‌متر، علف‌های هرز را کنترل می‌کند و رطوبت خاک را نگه می‌دارد. تربچه برای باغچه‌های کوچک، حاشیه باغچه گل و گلدان مناسب است، چون جای کمی می‌گیرد و زود جای خودش را به سبزی بعدی می‌دهد.

به عنوان یک نمونه از تقویم ترویجی، در ایالت مینه‌سوتای آمریکا کاشت بهاره تربچه از اوایل آوریل تا اوایل مه و کاشت پاییزه از اول اوت تا اول سپتامبر توصیه می‌شود. این تاریخ‌ها برای اقلیم آنجاست؛ در ایران، زمان را با دمای خاک و خنکی هوای منطقه خودتان تطبیق دهید.

انواع تربچه برای کاشت خانگی

• تربچه گرد قرمز: رایج‌ترین نوع و سریع‌ترین برای گلدان. به عمق خاک کم نیاز دارد.
• تربچه سفید کشیده: انواعی مثل «White Icicle» ریشه بلندتر دارند و خاک عمیق‌تری می‌خواهند.
• ترب سفید زمستانه (دایکون): درشت و کشیده؛ فاصله بیشتر، خاک عمیق‌تر و زمان رشد طولانی‌تری لازم دارد. ارقامی مثل «Chinese White Winter» از این گروه‌اند.
• ترب سیاه: از انواع زمستانه و دیررس با پوست تیره.

آبیاری تربچه در گلدان

تربچه برای ریشه ترد و آبدار به رطوبت یکنواخت نیاز دارد. در زمین باغچه، اگر هفته‌ای حدود ۲٫۵ سانتی‌متر باران نبارد، دست‌کم هفته‌ای یک بار خاک را کامل خیس کنید. گلدان‌ها زودتر از زمین خشک می‌شوند؛ در هوای گرم رطوبت خاک گلدان را هر روز بررسی کنید. انگشتتان را کمی زیر سطح خاک ببرید و اگر خشک بود، آن‌قدر آب بدهید که از کف گلدان بیرون بزند.

از آبیاری نامنظم پرهیز کنید. اگر خاک مدتی خشک بماند و بعد ناگهان آب زیادی بگیرد، ریشه آب را سریع جذب می‌کند، تند باد می‌کند و ترک برمی‌دارد. این مشکل در ریشه‌های بزرگ‌تر و رسیده‌تر بیشتر دیده می‌شود. یک لایه مالچ نازک روی خاک گلدان به یکنواخت ماندن رطوبت کمک می‌کند.

برای آشنایی با نیاز آبی سبزی‌های دیگری که کنار تربچه می‌کارید، مطلب آبیاری سبزی ریحان را ببینید.

کاشت تربچه چقدر طول می‌کشد؟

تربچه‌های گرد معمولی معمولاً ۳ تا ۵ هفته بعد از کاشت آماده برداشت‌اند. منابع مختلف این زمان را حدود ۳۰ روز یا ۴ تا ۵ هفته ذکر کرده‌اند. انواع درشت و زمستانه مثل دایکون و ترب سیاه زمان بیشتری لازم دارند.

برداشت

وقتی بالای ریشه از خاک کمی بیرون زد و اندازه مناسب پیدا کرد، تربچه را از پایه برگ‌ها بگیرید و آرام بیرون بکشید. برداشت را عقب نیندازید: تربچه‌ای که بیش از حد در خاک بماند سفت، تند و رشته‌ای می‌شود و ممکن است وسطش پوک یا ترک‌خورده شود. تربچه‌های معمولی در یخچال یکی دو هفته می‌مانند، ولی دایکون را می‌توان تا حدود دو ماه نگه داشت.

چرا تربچه رشد نمی‌کند؟

اگر تربچه‌ها فقط برگ می‌دهند و ریشه درست تشکیل نمی‌شود، یا ریشه‌ها کوچک و بدشکل‌اند، این علت‌ها را بررسی کنید:

برای عوامل کلی رشد سبزی‌ها، مطلب برای رشد سریع سبزیجات چه کنیم را ببینید.

کود طبیعی برای تربچه

تربچه دوره رشد کوتاهی دارد و معمولاً با خاک گلدانی خوبی که کمپوست دارد به تغذیه اضافه نیاز پیدا نمی‌کند. کمپوست را هنگام آماده کردن خاک، قبل از کاشت، با آن مخلوط کنید. کمپوست هم رطوبت را نگه می‌دارد و هم مواد غذایی آزاد می‌کند.

اگر کود حیوانی استفاده می‌کنید، فقط نوع کاملاً کمپوست‌شده را به کار ببرید. کود حیوانی تازه ممکن است عوامل بیماری‌زا مثل سالمونلا و اشرشیا کلی داشته باشد. چون ریشه تربچه مستقیم در خاک است، برای کود تازه دست‌کم ۱۲۰ روز فاصله بین پخش کود و برداشت لازم است؛ و چون تربچه در کمتر از دو ماه می‌رسد، عملاً نباید با کود تازه کاشته شود. کمپوست شدن کامل کود (با رسیدن توده به ۵۵ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر) بیشتر عوامل بیماری‌زا و بذر علف‌های هرز را از بین می‌برد. کود سگ، گربه و خوک را هرگز استفاده نکنید.

آفات

اگر شته روی برگ‌ها دیدید، آن را با فشار ملایم آب بشویید. گردش هوای خوب و خیس نماندن برگ‌ها هم از بیماری‌های برگی جلوگیری می‌کند. در این مطلب هیچ سم یا کود شیمیایی توصیه نمی‌شود.

چگونه ترب سیاه بکاریم؟

ترب سیاه و ترب سفید (دایکون) از تربچه‌های درشت و دیررس‌اند و معمولاً برای برداشت پاییزه کاشته می‌شوند. روش کاشت مثل تربچه است با سه تفاوت: بذر را عمیق‌تر، تا حدود ۲٫۵ سانتی‌متر، بکارید؛ فاصله بوته‌ها را بعد از تنک کردن به ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر برسانید؛ و خاک را دست‌کم ۳۰ سانتی‌متر سست کنید. پس اگر در گلدان می‌کارید، ظرف عمیقی انتخاب کنید. زمان رسیدن این انواع از تربچه گرد بیشتر است.

سوالات متداول

کاشت تربچه چقدر طول می‌کشد؟

تربچه‌های معمولی معمولاً ۳ تا ۵ هفته بعد از کاشت آماده برداشت‌اند. گیاهچه‌ها ظرف ۱۰ روز سبز می‌شوند.

بهترین کود برای تربچه چیست؟

کمپوست که قبل از کاشت با خاک مخلوط شود. تربچه دوره رشد کوتاهی دارد و با خاک غنی از کمپوست معمولاً به کود دیگری نیاز ندارد. از کود حیوانی تازه برای تربچه استفاده نکنید.

چرا تربچه رشد نمی‌کند؟

رایج‌ترین دلایل، تراکم زیاد بوته‌ها، گرما و روزهای بلند، نور کم و خاک سفت است. تنک کنید، در هوای خنک بکارید و از خاک گلدانی سست استفاده کنید.

چگونه ترب سیاه بکاریم؟

مثل تربچه، ولی عمیق‌تر (تا حدود ۲٫۵ سانتی‌متر)، با فاصله ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متری بین بوته‌ها و در گلدانی عمیق. ترب سیاه را معمولاً برای برداشت پاییزه می‌کارند.

تربچه را در زمستان می‌شود کاشت؟

بله، تربچه سرما را تحمل می‌کند. در مناطق سرد، گلدان را داخل خانه کنار پنجره آفتابی بگذارید تا دمای خاک از ۴ درجه بالاتر بماند.

آبیاری تربچه در گلدان چند روز یک بار است؟

عدد ثابتی ندارد؛ رطوبت خاک را بررسی کنید و هر وقت سطح خاک خشک شد آب بدهید. در هوای گرم، گلدان را هر روز چک کنید.

تربچه به چند ساعت نور نیاز دارد؟

سبزی‌های ریشه‌ای در باغچه با حدود ۶ ساعت آفتاب مستقیم رشد می‌کنند. در ظرف، منابع ترویجی برای سبزی‌های فصل خنک ۳ تا ۵ ساعت آفتاب مستقیم را کافی می‌دانند، ولی هرچه نور بیشتر باشد ریشه‌ها بهتر تشکیل می‌شوند.

عمق گلدان تربچه چقدر باشد؟

برای تربچه گرد معمولی دست‌کم ۱۵ سانتی‌متر خاک لازم است. برای دایکون و انواع کشیده، ۳۰ سانتی‌متر یا بیشتر.

تربچه‌ای که خیلی در خاک مانده قابل خوردن است؟

بله، ولی کیفیتش پایین می‌آید؛ سفت، تند و رشته‌ای می‌شود و ممکن است وسطش پوک یا ترک‌خورده باشد. بهتر است سر وقت برداشت کنید.

تاریخ بروزرسانی: ۱۴ مهر ۱۴۰۵ | نویسنده: تیم تحریریه سبزمنظر

منابع

1. University of Minnesota Extension: Growing Radishes in Home Gardens
2. Texas A&M AgriLife Extension: Easy Gardening, Radishes (EHT-042)
3. Utah State University Extension: Root Crops, Physiological Problems
4. Oregon State University Extension: Soil Temperature Conditions for Vegetable Seed Germination
5. Colorado State University Extension: Vegetable Planting Guide
6. Iowa State University Extension: Cool and Warm Season Vegetables
7. University of Maryland Extension: Growing Vegetables in Containers and Salad Tables
8. University of Maryland Extension: Types of Containers for Growing Vegetables
9. NC State Extension Gardener Handbook: Plants Grown in Containers
10. NC State Extension: Home Vegetable Gardening, A Quick Reference Guide
11. Iowa State University Extension: Using Manure in the Home Garden
12. Oregon State University Extension: Coir, a Sustainable Alternative to Peat Moss
13. University of Illinois Extension: Troubleshooting Seed Starting Problems