زمان کاشت سبزی در گلدان؛ جدول فصل به فصل
فهرست مطالب
سبزی تازه‌ای که خودتان بکارید، فقط وقتی خوب رشد می‌کند که در زمان درست کاشته شود. بذری که زودتر از موقع در خاک سرد کاشته شود سبز نمی‌شود یا می‌پوسد، و سبزی فصل خنکی که در گرمای تابستان کاشته شود، زود به گل می‌رود. در این مطلب، زمان مناسب کاشت سبزی خوردن و صیفی‌جات را فصل به فصل و با یک جدول ساده توضیح داده‌ایم. اگر تازه می‌خواهید شروع کنید، آموزش تصویری کاشت سبزی در گلدان را هم ببینید.
پاسخ کوتاه
زمان کاشت را دما تعیین می‌کند، نه یک تاریخ ثابت. سبزیهای فصل خنک مثل کاهو، اسفناج، تربچه، جعفری و گشنیز را اوایل بهار و دوباره اواخر تابستان تا پاییز بکارید. سبزی‌ها و صیفی‌های فصل گرم مثل ریحان، گوجه، خیار و فلفل را فقط بعد از رفتن خطر یخبندان و گرم شدن خاک بکارید. در گلدان داخل خانه، فصل کاشت انعطاف بیشتری دارد.
جدول زمان کاشت سبزیجات و صیفی‌جات
سبزی‌ها از نظر نیاز دمایی دو گروه کلی دارند. سبزیهای فصل خنک در هوای خنک بهتر رشد می‌کنند، یخبندان سبک را تحمل می‌کنند و بعضی حتی یخ‌زدگی کوتاه را بدون آسیب جدی پشت سر می‌گذارند؛ کیفیت آن‌ها در گرمای زیاد پایین می‌آید. سبزیهای فصل گرم در هوای گرم بهتر رشد می‌کنند و در برابر یخبندان مقاوم نیستند؛ بعضی حتی در دمای کمی بالای صفر هم آسیب می‌بینند.
جدول زیر بر اساس دمای خاک برای جوانه‌زنی و مقاومت به سرما تنظیم شده است. فصل پیشنهادی بر اساس این دو معیار است و در هر منطقه باید با آب‌وهوای محلی تطبیق داده شود.
| سبزی یا صیفی | گروه | حداقل دمای خاک برای جوانه‌زنی | محدوده مناسب دمای خاک | زمان مناسب کاشت |
|---|---|---|---|---|
| کاهو | فصل خنک، مقاوم به سرما | ۲ درجه | ۴ تا ۲۷ درجه | اوایل بهار؛ اواخر تابستان و پاییز |
| اسفناج | فصل خنک، مقاوم به سرما | ۲ درجه | ۷ تا ۲۴ درجه | اوایل بهار؛ اواخر تابستان و پاییز |
| پیاز و پیازچه | فصل خنک، مقاوم به سرما | ۲ درجه | ۱۰ تا ۳۵ درجه | اوایل بهار؛ اواخر تابستان و پاییز |
| تربچه | فصل خنک، مقاوم به سرما | ۴ درجه | ۷ تا ۳۲ درجه | اوایل بهار؛ اواخر تابستان و پاییز |
| نخود فرنگی | فصل خنک، مقاوم به سرما | ۴ درجه | ۴ تا ۲۴ درجه | اوایل بهار؛ اواخر تابستان و پاییز |
| کلم | فصل خنک، مقاوم به سرما | ۴ درجه | ۷ تا ۲۹ درجه | اوایل بهار؛ اواخر تابستان و پاییز |
| جعفری | نیمه‌مقاوم به سرما | ۴ درجه | ۱۰ تا ۲۹ درجه | بهار؛ اواخر تابستان |
| هویج | نیمه‌مقاوم به سرما | ۴ درجه | ۷ تا ۲۹ درجه | بهار؛ اواخر تابستان |
| چغندر و چغندر برگی | نیمه‌مقاوم به سرما | ۴ درجه | ۱۰ تا ۲۹ درجه | بهار؛ اواخر تابستان |
| گوجه فرنگی | فصل گرم، بسیار حساس به سرما | ۱۰ درجه | ۱۶ تا ۲۹ درجه | بعد از آخرین یخبندان بهاره |
| لوبیا | فصل گرم، حساس به سرما | ۱۶ درجه | ۱۶ تا ۲۹ درجه | بعد از آخرین یخبندان و گرم شدن خاک |
| خیار | فصل گرم، حساس به سرما | ۱۶ درجه | ۱۶ تا ۳۵ درجه | بعد از آخرین یخبندان و گرم شدن خاک |
| فلفل | فصل گرم، بسیار حساس به سرما | ۱۶ درجه | ۱۸ تا ۳۵ درجه | بعد از گرم شدن کامل هوا |
| بادمجان | فصل گرم، بسیار حساس به سرما | ۱۶ درجه | ۲۴ تا ۳۲ درجه | بعد از گرم شدن کامل هوا |
| کدو | فصل گرم، حساس به سرما | ۱۶ درجه | ۲۱ تا ۳۵ درجه | بعد از آخرین یخبندان و گرم شدن خاک |
| هندوانه | فصل گرم، بسیار حساس به سرما | ۱۶ درجه | ۲۱ تا ۳۵ درجه | بعد از گرم شدن کامل هوا |
منابع جدول: دمای خاک از ترویج کشاورزی دانشگاه ایالتی اورگان (به سانتی‌گراد)؛ دسته‌بندی مقاومت به سرما از ترویج کشاورزی دانشگاه ایالتی کلرادو؛ زمان کاشت دو گروه فصل خنک و فصل گرم از ترویج کشاورزی دانشگاه ایالتی آیووا و کارولینای شمالی.
دما در عمل یعنی چه؟
«حداقل دمای خاک» یعنی بذر زیر این دما عملاً جوانه نمی‌زند یا خیلی کند جوانه می‌زند. «محدوده مناسب» دمایی است که جوانه‌زنی در آن سریع و یکنواخت است. مثلاً بذر خیار در خاکی سردتر از ۱۶ درجه سبز نمی‌شود، ولی کاهو از ۲ درجه شروع به جوانه‌زنی می‌کند. به همین دلیل، کاهو را میشود خیلی زودتر از خیار کاشت.
سبزیهای فصل خنک زیر حدود ۲۱ درجه سانتی‌گراد بهترین رشد را دارند و سبزیهای فصل گرم بالای این دما. اگر دماسنج خاک ندارید، از نشانه‌های ساده کمک بگیرید: وقتی دیگر شب‌ها یخ نمی‌زند و خاک باغچه زیر دست سرد نیست، زمان کاشت صیفی‌هاست.
زمان کاشت سبزی خوردن در بهار
بهار پرکارترین فصل کاشت است، ولی همه سبزی‌ها را نباید همزمان کاشت. کاشت بهاره دو مرحله دارد:
اوایل بهار: سبزیهای فصل خنک
به محض اینکه خاک قابل کار شد، می‌توانید کاهو، اسفناج، تربچه، نخود، پیازچه، جعفری و گشنیز بکارید. این سبزی‌ها سرمای سبک را تحمل می‌کنند و قبل از گرم شدن هوا به برداشت می‌رسند. گشنیز را تا هوا خنک است بکارید، چون در گرما زود به گل می‌رود. جزئیات کاشت این دو سبزی را در مطلب زمان کاشت جعفری و گشنیز آورده‌ایم.
اواخر بهار: سبزی‌ها و صیفی‌های فصل گرم
ریحان، گوجه، خیار، فلفل، بادمجان و لوبیا را فقط بعد از رفتن خطر یخبندان بکارید. ریحان، گوجه و فلفل را معمولاً چند هفته زودتر داخل خانه نشا می‌کنند و بعد از گرم شدن هوا به بیرون می‌برند. برای ریحان، کاشت بذر در خانه ۶ تا ۸ هفته قبل از انتقال به بیرون توصیه میشود. اگر جای کمی دارید، صیفی‌ها را در ظرف هم میتوان کاشت؛ مثلاً روش کاشت خیار در سبد میوه را ببینید.
در تابستان
تابستان فصل رشد و برداشت صیفی‌هاست. بیشتر سبزیهای فصل گرم تا اواسط یا اواخر تابستان به برداشت می‌رسند و تا اولین یخبندان پاییزی محصول می‌دهند.
چه سبزیجاتی در فصل تابستان کاشته میشوند؟
- ریحان: در گرما خوب رشد می‌کند و با چیدن مرتب سرشاخه‌ها، تا آخر فصل برگ می‌دهد.
- کاشت پلهای لوبیا، خیار و کدو: اگر هر یک تا دو هفته یک ردیف تازه بکارید، برداشت در طول فصل ادامه پیدا می‌کند.
- کاشت دوم سبزیهای فصل خنک: اواخر تابستان زمان کاشت کاهو، اسفناج، تربچه و کلم برای برداشت پاییزه است.
زمان کاشت سبزی خوردن در تابستان
کاشت سبزیهای برگی فصل خنک در اوج گرما معمولاً نتیجه خوبی ندارد. تربچه در دمای بالا تند و تلخ میشود و ترکیب گرما و روزهای بلند آن را به گل می‌برد. اگر در تابستان کاهو یا سبزی سالادی می‌کارید، آن را در سایه سبک بکارید تا زود به گل نرود. خاک گشنیز را هم با مالچ خنک نگه دارید.
در پاییز
پاییز دومین فصل خوب کاشت سبزیهای فصل خنک است. هوای خنک‌تر برای کاهو، اسفناج، تربچه، کلم و گشنیز مناسب است. در مناطقی که زمستان ملایم دارند، کاشت پاییزه و برداشت بهاره برای گشنیز توصیه میشود.
در فصل پاییز چه سبزیجاتی بکاریم؟
- کاهو و سبزیهای سالادی
- اسفناج
- تربچه و ترب
- گشنیز
- کلم
صیفی‌های فصل گرم را در پاییز نکارید؛ اولین یخبندان به آن‌ها آسیب جدی می‌زند.
در زمستان
در زمستان، کاشت در فضای باز فقط در مناطقی که زمستان ملایم دارند ممکن است. در بقیه مناطق، زمستان زمان کاشت در گلدان داخل خانه و آماده کردن نشا برای بهار است.
زمان کاشت سبزی خوردن در زمستان
- کاشت در گلدان کنار پنجره: سبزیهای فصل خنک مثل کاهو، اسفناج و تربچه با ۳ تا ۵ ساعت آفتاب مستقیم در ظرف رشد می‌کنند.
- نشای زودهنگام: بذر جعفری را میتوان ۶ تا ۸ هفته قبل از آخرین یخبندان بهاره در خانه کاشت. ریحان هم ۶ تا ۸ هفته قبل از انتقال به بیرون در خانه کاشته میشود.
- نور مصنوعی: اگر خانه کم‌نور است، کمبود نور شایع‌ترین علت دراز و ضعیف شدن گیاهچه‌هاست. لامپ‌های فلورسنت معمولاً ۵ تا ۱۰ سانتی‌متر بالای گیاهچه‌ها نگه داشته میشوند.
در خاک سرد و خیس، احتمال بیماری مرگ گیاهچه بیشتر است. برای کاشت زمستانه از خاک گلدانی تازه و زهکش‌دار استفاده کنید و آبیاری را کم کنید.
زمان کاشت سبزیهای پرمصرف، یکی‌یکی
ریحان
ریحان به سرما حساس است. بذر را بعد از رفتن خطر یخبندان بهاره بکارید یا ۶ تا ۸ هفته زودتر در خانه نشا کنید. بذر را حدود ۶ میلی‌متر زیر خاک ببرید؛ معمولاً ۵ تا ۷ روزه سبز میشود. ریحان ۶ تا ۸ ساعت نور روشن در روز می‌خواهد.
جعفری
جعفری نیمه‌مقاوم به سرماست و در بهار کاشته میشود؛ میتوان آن را ۶ تا ۸ هفته قبل از آخرین یخبندان در خانه شروع کرد. جوانه‌زنی جعفری کند است و ۲ تا ۵ هفته طول می‌کشد. خیساندن بذر در آب ولرم تا ۲۴ ساعت قبل از کاشت کمک می‌کند. بذر را فقط حدود ۳ میلی‌متر زیر خاک ببرید.
گشنیز
گشنیز را در هوای خنک بکارید. در مناطق خنک‌تر، کاشت اوایل بهار و در مناطق گرم‌تر، کاشت پاییزه و برداشت بهاره پیشنهاد میشود. بذر را حدود ۱٫۳ سانتی‌متر زیر خاک بکارید و دمای خاک را زیر حدود ۲۴ درجه نگه دارید تا گیاه زود به گل نرود. برای برداشت مداوم، تا اواخر تابستان چند نوبت پشت سر هم بکارید.
کاهو و سبزیهای سالادی
کاهو از سرمادوست‌ترین سبزی‌هاست و از دمای خاک ۲ درجه جوانه می‌زند. برگ‌های سالادی در تابستان حدود یک ماه بعد از کاشت و در هوای خنک حدود دو ماه بعد قابل چیدن‌اند. برای برداشت پیوسته، هر چند هفته یک دسته کوچک بکارید.
اسفناج
اسفناج سبزی فصل خنک و مقاوم به سرماست، حدود ۱٫۳ سانتی‌متر زیر خاک کاشته میشود و حدود ۴۰ روز تا برداشت زمان می‌برد. بالاتر از ۲۹ درجه دمای خاک، جوانه‌زنی آن متوقف میشود؛ پس کاشت در اوج گرما مناسب نیست.
تربچه
تربچه حدود ۳ تا ۵ هفته بعد از کاشت آماده است و در هوای خنک بهار و پاییز بهترین کیفیت را دارد. گرما طعم آن را تند می‌کند و آن را زود به گل می‌برد.
اشتباهات رایج در زمان‌بندی کاشت
- کاشت صیفی‌ها در اولین روزهای گرم بهار، در حالی که هنوز خطر یخبندان شبانه وجود دارد.
- کاشت همه بذرها در یک روز؛ کاشت پلهای هر یک تا دو هفته، برداشت را در طول فصل پخش می‌کند.
- کاشت گشنیز و کاهو در اوج گرما که باعث به گل رفتن زودهنگام میشود.
- کاشت بذر در خاک سرد و خیس که هم جوانه‌زنی را کند می‌کند و هم خطر مرگ گیاهچه را بالا می‌برد.
- غافل شدن از کاشت دوم اواخر تابستان، که بهترین فرصت برای سبزیهای برگی پاییزه است.
شرایط پایه برای هر فصل
زمان درست کاشت فقط بخشی از کار است. این سه عامل را هم در هر فصلی در نظر بگیرید:
نور
بیشتر سبزی‌ها حداقل ۶ تا ۸ ساعت آفتاب مستقیم می‌خواهند. گوجه دست‌کم ۸ و ترجیحاً ۱۰ ساعت. سبزیهای برگی فصل خنک با ۳ تا ۵ ساعت در ظرف کنار می‌آیند.
خاک
خاک باید سست و زهکش‌دار باشد. در گلدان از خاک گلدانی استفاده کنید نه خاک باغچه؛ خاک باغچه در گلدان آب زیادی نگه می‌دارد، هوای کافی ندارد و ممکن است آفت و بذر علف هرز داشته باشد. کمپوست را به خاک اضافه کنید، ولی در ترکیب گلدان بیش از ۴۰ درصد نباشد.
آب
سبزی‌ها به طور میانگین هفته‌ای حدود ۲٫۵ سانتی‌متر آب می‌خواهند. تا بذرها سبز نشده‌اند، سطح خاک را با آب‌پاش ملایم مرطوب نگه دارید تا بذرهای ریز با جریان آب جابه‌جا نشوند. گلدان‌ها در گرما ممکن است روزی یک یا دو بار آب بخواهند.
تفاوت زمان کاشت در اقلیم‌های ایران
ایران اقلیم‌های بسیار متفاوتی دارد و یک تقویم واحد برای همه مناطق درست نیست. به جای حفظ کردن ماه‌ها، دو نشانه را دنبال کنید: تاریخ آخرین یخبندان بهاره و اولین یخبندان پاییزه در منطقه شما، و دمای خاک. برای تاریخ‌های دقیق هر شهرستان، از مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان خود بپرسید.
شمال
در مناطق شمالی با زمستان ملایم و رطوبت بالا، فصل کاشت سبزیهای فصل خنک طولانی‌تر است و می‌تواند از پاییز تا بهار ادامه داشته باشد، به شرط اینکه یخبندان شدید رخ ندهد. صیفی‌های فصل گرم را بعد از گرم شدن خاک در بهار بکارید. در خاک‌های سنگین و پرآب، زهکشی را جدی بگیرید.
مناطق سرد
در مناطق کوهستانی و سردسیر، فصل رشد کوتاه‌تر است. سبزیهای فصل خنک را به محض قابل کار شدن خاک در اوایل بهار بکارید و یک کاشت دوم هم اواخر تابستان برای برداشت پاییزه داشته باشید. صیفی‌ها را تا رفتن کامل خطر یخبندان نکارید و برای جلو انداختن فصل، نشای آن‌ها را داخل خانه آماده کنید.
جنوب
در مناطق گرم جنوبی، گرمای شدید تابستان برای سبزیهای فصل خنک مناسب نیست. در این مناطق، کاشت پاییزه و برداشت در زمستان و بهار برای سبزی‌هایی مثل گشنیز توصیه میشود. صیفی‌ها را هم طوری بکارید که قبل از اوج گرما به گل و میوه برسند؛ دمای خاک بالای ۳۵ درجه برای جوانه‌زنی بسیاری از بذرها نامناسب است.
سوالات متداول
بهترین زمان برای کاشت سبزی خوردن در گلدان چه زمانی است؟
برای سبزیهای فصل خنک مثل کاهو، اسفناج، تربچه، جعفری و گشنیز، اوایل بهار و اواخر تابستان تا پاییز. برای ریحان، بعد از رفتن خطر یخبندان. در گلدان داخل خانه با نور کافی، در زمستان هم میتوان سبزیهای فصل خنک را کاشت.
کدام سبزی بعد از چیدن دوباره رشد می‌کند؟
ریحان اگر بالای یک جفت برگ چیده شود، ظرف حدود یک هفته از همان محل شاخه تازه می‌دهد. جعفری اگر ساقه‌های بیرونی‌اش چیده شود و کاهو برگی اگر حدود ۲٫۵ سانتی‌متر بالای خاک بریده شود، دوباره برگ می‌دهند.
چه سبزیجاتی در فصل تابستان کاشته میشوند؟
ریحان و کاشتهای پلهای لوبیا، خیار و کدو. اواخر تابستان هم زمان کاشت سبزیهای فصل خنک برای برداشت پاییزه است.
در فصل پاییز چه سبزیجاتی بکاریم؟
سبزیهای فصل خنک مثل کاهو، اسفناج، تربچه، کلم و گشنیز. در مناطق گرم، کاشت پاییزه و برداشت بهاره برای گشنیز توصیه میشود.
جدول زمان کاشت سبزیجات در مازندران چگونه است؟
جدول بالا بر اساس دما تنظیم شده و برای هر منطقه قابل استفاده است. برای تاریخ‌های دقیق مازندران، با توجه به زمستان ملایم آن، از مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان خود استعلام کنید.
تاریخ بروزرسانی: ۱۴ مهر ۱۴۰۵ | نویسنده: تیم تحریریه سبزمنظر
منابع
- Oregon State University Extension: Soil Temperature Conditions for Vegetable Seed Germination
- Colorado State University Extension: Vegetable Planting Guide
- Iowa State University Extension: Cool and Warm Season Vegetables
- NC State Extension: Home Vegetable Gardening, A Quick Reference Guide
- NC State Extension Gardener Handbook: Plants Grown in Containers
- Utah State University Extension: Cilantro/Coriander in the Garden
- Utah State University Extension: Root Crops, Physiological Problems
- University of Minnesota Extension: Growing Basil
- University of Minnesota Extension: Growing Parsley
- University of Maryland Extension: Growing Vegetables in Containers and Salad Tables
- University of Vermont Extension: Growing Vegetables and Herbs in Containers
- RHS: How to Grow Salad Leaves
- University of Illinois Extension: Troubleshooting Seed Starting Problems
- University of Maryland Extension: Harvesting Plants Grown in Salad Tables or Salad Boxes
